16 Ιουνίου 2018

Le double voyage: Paris-Athènes (1919-1939)



Sous la direction de Lucile Arnoux-Farnoux et Polina Kosmadaki

Format : 18,5 x 24 cm, 488 pages
Prix : 45 €
Parution: mai 2018
© École française d’Athènes - ISBN 978-2-86958-296-5

Quand la Grèce rejoignit l’Europe après plus de trois siècles de domination ottomane, il lui fallut se construire une culture moderne en rapport avec l’héritage plusieurs fois millénaire dont elle restait la dépositaire. Le néohellénisme a trouvé dans l’architecture un mode d’expression privilégié, où se croisaient les attentes d’une élite internationale en mal de références classiques et la tradition toujours vivante du monde byzantin, ciment de l’identité nationale. De l’ajustement de ces ambitions dans un contexte économique et politique difficile est née une production originale, tirant de sa confrontation avec l’Occident une forme d’authenticité d’autant plus significative qu’elle était soumise à la pression constante des pays dominants. Entre identité et modernité, c’est un double projet qu’elle a poursuivi tout au cours du XIXe siècle pour se situer au sein d’un univers en pleine mutation.

When Greece rejoined Europe after more than three centuries of Ottoman rule, the country needed to forge a modern culture that also connected with the thousands of years of patrimony of which it was the custodian. Neo-Hellenism found in architecture a privileged mode of expression, one which brought the expectations of an international elite lacking in classical references into contact with the still living tradition of the Byzantine world, the cement of national identity. The readjustment of these ambitions in a difficult economic and political context gave birth to a highly original output, which drew out of its confrontation with the West a form of authenticity that was all the more meaningful for having been subjected to the constant pressures of dominating countries. Between identity and modernity, this dual project was pursued throughout the nineteenth century and enabled Greece to situate itself at the heart of a world in a state of constant flux.

Table des matières

Introduction, par Lucile Arnoux-Farnoux
Relations franco-helléniques dans l’entre-deux-guerres
Grèce-France entre les deux guerres: aliénation politique et attrait culturel, par Christos Hadziiossif

Le développement institutionnel des relations culturelles franco-grecques durant l’entre-deux-guerres, par Nicolas Manitakis

Architectes entre antiquité et modernité

Le voyage des anciens au pays des modernes, par Panayiotis Tournikiotis

La formation et la culture des architectes grecs durant l’entre-deux-guerres, par François
Loyer

Ernest Hébrard et Joseph Pleyber: acteurs institutionnels et contributions individuelles à la modernisation de la ville dans l’entre-deux-guerres, par Alexandra Yerolympos

L’Utopie delphique, par Kostas Tsiambaos

L’art moderne et la Grèce: échanges et réceptions

«Lettres de Paris»: la réception de l’art contemporain dans le champ de la critique d’art à Athènes dans l’entre-deux-guerres, par Evgénios D. Matthiopoulos

Rapports de l’ancien et du moderne à travers un récit iconographique: les Cahiers d’art et les revues artistiques de l’entre-deux-guerres, par Polina Kosmadaki

Tête de Grec: la revue Minotaure et la recherche d’un nouvel homme universel, par Effie Rentzou

«Il n’y a pas d’Antiquité»: les modèles grecs et l’invention de la sculpture moderne
, par Paul-Louis Rinuy

Les limites annoncées d’une rencontre: le Paris des peintres de l’entre-deux-guerres grec, par Annie Malama

Les Voyages en Grèce du photographe Eli Lotar, par Damarice Amao

Constructions de l’image de la Grèce: expositions et conférences

Les arts décoratifs: la participation grecque à l’Exposition de 1925 à Paris, par Hélène Guéné

Modernité byzantine: l’Exposition internationale d’art byzantin de 1931 à Paris, par Rémi Labrusse

La Conférence d’Athènes sur la conservation des monuments d’art et d’histoire (1931) et l’élaboration croisée de la notion de patrimoine de l’humanité, par Michela Passini

Théâtre, musique et transferts musicaux

Les relations musicales franco-helléniques de 1919 à 1939, par Christophe Corbier

La musique dans le projet delphique, fille infidèle d’une tradition séculaire, par Benjamin Capellari

Théâtre en plein air et le Groupe de théâtre antique de la Sorbonne: Les Perses à Épidaure, par Platon Mavromoustakos

Voyages réels et imaginaires: écrivains et poètes

La Grèce romanesque de l’entre-deux-guerres, par Sophie Basch

Référence française et interférences anglaises dans le roman néo-hellénique de l’entre-deux-
guerres
, par Jean-Luc Chiappone

La Grèce silencieuse de Raymond Queneau, par Philippe Büttgen et Dinah Ribard

Deux poètes à Paris: Georges Séféris et Andréas Embirikos, par Christina Dounia

Traduction, réception et figures médiatrices

La réception de Bergson en Grèce pendant l’entre-deux-guerres, par Servanne Jollivet

Traduction et diplomatie culturelle dans l’entre-deux-guerres: le cas du poète Costis Palamas (1859-1943), par Lucile Arnoux-Farnoux

Valéry à Athènes : ambitions croisées de ses premiers traducteurs grecs, par Maria Tsoutsoura

Le voyage dans l’Antiquité: la traduction des auteurs grecs antiques en France (1919-1939), par Sylvie Humbert-Mougin

Bibliographie générale

Indices

Résumés des contributions

Liste des auteurs

Table des matières

CONTACTS
École française d’Athènes - 6, rue Didotou - 106 80 Athènes - + 30 210 36 79 922 - marina.leclercq@efa.gr
Dépositaire:
De Boccard Édition-Diffusion - 11, rue de Médicis - F-75006 -Paris - www.deboccard.fr

28 Απριλίου 2018

Η Τίνα Καραλή για την 'Αμφίθυμη Νεωτερικότητα'


Αμφίθυμη νεωτερικότητα
Τίνα Καραλή - 25/04/2018 ΚΡΙΤΙΚΗ
Κώστας Τσιαμπάος, 9 + 1 κείμενα για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2017



«Η συλλογή αυτή μπορεί να λειτουργήσει και ως μια εναλλακτική συνοπτική ιστορία της αρχιτεκτονικής αφού πραγματεύεται διαχρονικά συμπτώματα της αρχιτεκτονικής θεωρίας και πρακτικής στην Ελλάδα του 20ου αιώνα». Με αυτά τα λόγια ο συγγραφέας συνοψίζει χωρίς περιστροφές τη βαθύτερη προσδοκία από το έργο του, που δεν είναι άλλη από τη συγγραφή μιας αλλιώτικης ιστορίας της (μοντέρνας) αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα.

Ξεφυλλίζοντας ωστόσο τον ελάχιστα εικονογραφημένο τόμο, με τους αινιγματικούς τίτλους και τις υποβλητικές φωτογραφίες, δεν αργεί κανείς να αντιληφθεί, πως το βιβλίο ουδόλως θυμίζει εγχειρίδιο ιστορίας της αρχιτεκτονικής. Αντί για μια επιλεκτική περιπτωσιολογία της εγχώριας παραγωγής του 20ου αιώνα, ο τόμος αυτός αποτελεί μάλλον μια συγκομιδή των πιο ανθεκτικών εμμονών της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής σκέψης και κριτικής μέσα από εννέα – διαφορετικά σε έκταση, ύφος και προδιαγραφές – κείμενα και μια απομαγνητοφωνημένη συνομιλία. Πρόκειται για άρθρα που ωρίμασαν την τελευταία δεκαετία και τα οποία αποτελούν κριτικές σπουδές πάνω στο περιεχόμενο της κατηγορίας «μοντέρνα αρχιτεκτονική στην Ελλάδα», που χειρίζονται με επίγνωση και τιμιότητα τα ιερά και τα όσια της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς. Ζητήματα πολιτισμικής αποικιοκρατίας, τεχνολογικού προοδευτισμού, πολιτικής ιδεολογίας και αισθητικού σχετικισμού αναδύονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, προσκαλώντας μας να κατανοήσουμε την αρχιτεκτονική, όχι απλώς ως περίπτωση σχεδιασμού κτιρίων ή πόλεων, αλλά μάλλον ως θεσμό, μυθολογία, ή θρησκεία που υπόκειται σε όλες τις ρυθμίσεις της νεο-ελληνικής κοινωνίας και κράτους.

Για τον Τσιαμπάο, ο οποίος έλκεται από την ερμηνευτική προσέγγιση του Richard McKay Rorty (1931-2007) στην παράδοση των κριτικών ρεαλιστών [Wilfrid Stalker Sellars (1912-1989), Willard Van Orman Quine (1908-2000)], προαπαιτούμενο της ιστορικής γνώσης είναι η κατανόηση της κοινωνικής δικαιολόγησης των πεποιθήσεων μας . Με αυτή την κοινωνική και ιστορική διάσταση της αρχιτεκτονικής κριτικής άλλωστε σπεύδει να αναμετρηθεί ευθύς εξαρχής: μέσα από μια μετάθεση του όρου κρίση- κριτική στην εισαγωγή του βιβλίου (σσ. 11-30) –το κείμενο γράφτηκε εν μέσω ελληνικής οικονομικής κρίσης (2013)– ο Τσιαμπάος αναποδογυρίζει την ιστορία της ελληνικής αρχιτεκτονικής κρατώντας σημειώσεις πάνω στις πιο επίμονες όψεις της, από την ίδρυση του ελληνικού κράτους μέχρι τις μέρες μας.

Γέννημα θρέμμα εξάλλου και ο ίδιος του Μετσόβιου Πολυτεχνείου και της μοντέρνας παράδοσης του μπετόν, προτού εγκαταλείψει προσωρινά τη χώρα του με τα καραβάνια εκείνα των μεταπτυχιακών φοιτητών αρχιτεκτονικής που ταξίδεψαν στα μεγάλα Πανεπιστήμια της Δύσης (εδώ Columbia University) φρόντισε να εξοπλιστεί με ό,τι μπορούσε να προσπορίσει ο συγχρωτισμός του με Δασκάλους όπως ο Τάσος Μπίρης, ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης, ο Δημήτρης Φιλιππίδης, ο Χαράλαμπος Μπούρας, ο Ανδρέας Κούρκουλας, ο Δημήτρης Παπαλεξόπουλος κ.α. Επιστρέφοντας από τα πνευματικά εργοτάξια πέραν του Ατλαντικού, με την ιδιότητα πλέον του επίκουρου καθηγητή της ιστορίας στο ΕΜΠ, η έρευνά του για την ελληνική αρχιτεκτονική σκέψη και πρακτική, άρχισε να αποκτά μεγαλύτερο βαθμό συνειδητότητας και να στρέφεται στις δυνατότητες της γνωσιακής προσπέλασης, ως μιας διαδικασίας αυτογνωσίας που ακολουθεί την ψυχαναλυτική μέθοδο. Ο ίδιος ο Τσιαμπάος άλλωστε, γνωρίζει καλά πως αποτελεί τέκνο της εγχώριας ιστοριογραφικής παράδοσης, που μετά τη δεκαετία του 60 επιχείρησε να τηρήσει μια απόσταση νηφαλιότητας από τις ιδεολογικές συνδηλώσεις της «ακατανόητης ελληνικότητας» [1]. Χαρακτηριστικό δείγμα ώριμης συγγραφικής δραστηριότητας του αρχιτέκτονα, αποτελεί το πρόσφατο βιβλίο From Doxiadis Theory to Pikionis Work: Reflections of antiquity in Modern Architecture, που κυκλοφόρησε υπό την αιγίδα του έγκυρου εκδοτικού οίκου Routledge [3]. Στο βιβλίο αυτό, όπως και στη συλλογή Αμφίθυμη Νεωτερικότητα, το αίτημα διατύπωσης μιας εθνικής αρχιτεκτονικής εξετάζεται ως ιστορικό φαινόμενο, οι ρίζες του οποίου ανιχνεύονται στη ρητή προσπάθεια μιας ολόκληρης γενιάς αρχιτεκτόνων, ποιητών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ανθρώπων της πολιτικής και του πνεύματος, να κατασκευάσουν έναν ελληνικό κοσμοπολιτισμό, με φόντο την ευρωπαϊκή στροφή του διαφωτισμού προς την αρχαιότητα (η αντιστοιχία είναι αναπόφευκτη).

Μολονότι η σχέση μοντερνισμού-ελληνικής αρχαιότητας αποτελεί τον κορμό δύο κεφαλαίων [«Μετά τη συντριβή. Από την Ελευσίνα στους Δελφούς» (σσ. 31-44) και «Η Δελφική ουτοπία. Μια αρχαία κοινότητα στη μοντέρνα εποχή», (σσ.45-106)], το ζήτημα της επινοημένης κληρονομιάς [4] μέσα από το τριμερές σχήμα «μοντέρνα αρχιτεκτονική/ ελληνικότητα/αρχαιότητα», διατρέχει το σύνολο του βιβλίου ως ένα επίμονο basso continuo. Για τον συγγραφέα η «ανακάλυψη» της κλασικής αρχαιότητας το μεσοπόλεμο (και εδώ τα ονόματα δεν είναι κυρίως ελληνικά), αποτελεί έναν από τους κυρίαρχους τρόπους με τους οποίους οι Έλληνες αρχιτέκτονες ξεκίνησαν να αποκτούν πρόσβαση στην κληρονομιά της πρωτοπορίας, με σκοπό να στοιχειοθετήσουν μια συνεκτική αφήγηση για την εξέλιξη του μοντερνισμού στην χώρα. Αρχιτέκτονες όπως ο Άρης Κωνσταντινίδης ή ο Αριστομένης Προβελέγγιος, και κυρίως ο Δημήτρης Πικιώνης ή ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης οι οποίοι τυγχάνουν ειδικής μεταχείρισης στις σελίδες του βιβλίου [Κεφάλαια: «Τόπος, λαός και κτίσμα» (σσ.205-220), «Κατοικία Σπητέρη. Μια ‘παρεξήγηση’ 60 χρόνων» (σσ.189-204), «Η Αρχιτεκτονική Επιστήμη. Η επιστημονική τάση στα Τεχνικά Χρονικά» (σσ.161-180) και «Ναυάγια του μοντέρνου. Ένα άγνωστο περιστατικό της ζωής του Δημήτρη Πικιώνη» (σσ.221-236)], ανέλαβαν μεταπολεμικά την περαιτέρω επεξεργασία των όρων με τους οποίους η Ελλάδα αντιλήφθηκε την εθνική αρχιτεκτονική της.

Παρά τη συγγραφική ωριμότητα και την πρωτοτυπία των παραπάνω κειμένων ως παραδειγμάτων ανανέωσης της ιστορικής φόρμας μέσα από την λογοτεχνία και την τέχνη (αναφέρομαι ειδικά στο κείμενο «Ναυάγια του μοντέρνου»[5]), το πιο αιχμηρό δείγμα της ερευνητικής δεινότητας του Τσιαμπάου, είναι το κείμενο «Σχεδιασμός και λογικός θετικισμός. Isotype διαγράμματα από τον Neurath στον Δοξιάδη» (σσ.107-160). Κεντρικό πρόσωπο της έρευνας αποτελεί ο σχετικά άγνωστος στην ελληνική βιβλιογραφία Αυστριακός Otto Neurath (1882-1945), ένας προικισμένος φιλόσοφος, οικονομολόγος και μέλος του κύκλου της Βιέννης, ο οποίος πριν αποβιβαστεί στην Αθήνα με το IV CIAM το 1933, επεξεργάστηκε ένα σύστημα εξορθολογισμού και εξαντικειμενικοποίησης της αρχιτεκτονικής και πολεοδομικής απεικόνισης, το οποίο αργότερα θα οδηγούσε στη διατύπωση της Χάρτας των Αθηνών [6]. Στο άρθρο αυτό, μέσα από μια συστηματική δουλειά αρχείου, η οποία τροφοδοτήθηκε από την κατάλληλη φιλοσοφική σκευή, ο συγγραφέας μας θυμίζει πως η μοντέρνα αρχιτεκτονική ξεκίνησε από την πίστη πως ο σχεδιασμός - δηλαδή το οπτικό εγχείρημα εξαντικειμενισμού και παραμετροποίησης του χωρικού εξοπλισμού των σύγχρονων πόλεων - μπορούσε να δώσει απάντηση στα πολυειδή οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά αδιέξοδα του 20ου αιώνα. Μεταφέροντας μέσω του έργου του Κ. Δοξιάδη το στίγμα της αμφιθυμίας απέναντι στη μοντέρνα συνθήκη στην Ελλάδα και τον κόσμο του 20ου αιώνα, εμπρός στα μάτια του αναγνώστη, ξεδιπλώνεται έτσι η βαθύτερη πρόθεση του βιβλίου, που δεν είναι άλλη από μια «ελλειπτική συνοπτική ιστορία της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής».

Τα δύο τελευταία κείμενα του βιβλίου [«Αντί επιλόγου: Η ιστορία ως θεωρία» (σσ.237-246) και «Παράρτημα: Mια συζήτηση για την Ιστορία της θεωρίας της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα» (σσ.247-272), ανάμεσα στον ίδιο, τον Παναγιώτη Τουρνικιώτη, τον Σάββα Κονταράτο και τον Δημήτρη Φιλιππίδη], εκπέμπουν σε εντελώς διαφορετικό μήκος κύματος από τα προηγούμενα. Αποδέκτης τους μοιάζει να είναι ο πανεπιστημιακός κόσμος –το υποκείμενο του habitus της αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης με τα λόγια του Pierre Bourdieu– για τον οποίο ο συγγραφέας εύχεται μια περισσότερο αναστοχαστική σπουδή, βασισμένη στο συμπληρωματικό ρόλο της ιστορίας και του σχεδιαστηρίου. Απ’ τη σκοπιά αυτή, η διδασκαλία της ιστορίας, όπως την εύχεται ο Τσιαμπάος, θυμίζει κάτι από το έργο των ιστοριογράφων του μοντερνισμού: αν οι τελευταίοι κατασκεύασαν τις ιστορίες τους ως περισσότερο ή λιγότερο εμφανή προγράμματα για τη θεωρία και την πρακτική του σχεδιασμού στο σύγχρονο περιβάλλον τους, το επιχείρημα των δύο αυτών κειμένων δομείται γύρω από την κατασκευή ενός προγράμματος για την διδασκαλία της αρχιτεκτονικής, όπου η τελευταία θα εδραιώνεται στη συνειδητή σύζευξη της σπουδής του σχεδιαστηρίου και της αρχιτεκτονικής ιστορίας και θεωρίας. Την εξέλιξη αυτού του εγχειρήματος αναμένουμε με ενδιαφέρον.

της Τίνας Καραλή

Παραπομπές
[1]. Για μια εις βάθος κατανόηση της παράδοσης των αναλυτικών φιλοσόφων στις ΗΠΑ βλ. την Εισαγωγή του Richard Rorty στο βιβλίο του Wilfrid Sellars, Ο εμπειρισμός και η φιλοσοφία του νου, Εστία, Αθήνα 2005.
[2]. Στρατηγικής σημασίας για την θεμελίωση των όρων με τους οποίους συνδέθηκε ο μοντερνισμός με την ελληνικότητα στην σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία στάθηκε η διατριβή του François Loyer, Architecture de la Grèce contemporaine 1834-1966 στη Faculté des Lettres et Sciences Humaines, Université de Paris, Παρίσι 1966. Η μελέτη αυτή - που ουδόλως συμπωματικά προήλθε από έναν Γάλλο ιστορικό αρχιτεκτονικής - καλλιέργησε το θεωρητικό υπέδαφος πάνω στο οποίο κινήθηκαν πολλές μείζονες μελέτες έκτοτε, όπως η Νεοελληνική Αρχιτεκτονική του Δημήτρη Φιλιππίδη (Μέλισσα, Αθήνα 1984).
[3]. Kostas Tsiambaos, From Doxiadis Theory to Pikionis Work: Reflections of antiquity in Modern Architecture, Routledge, Λονδίνο και Νέα Υόρκη 2018.
[4]. Η βιβλιογραφία πάνω στο θέμα της (εθνικής) παράδοσης ως κατασκευασμένης κληρονομιάς έχει γνωρίσει σημαντική άνθηση τα τελευταία χρόνια. Ορόσημο για την ιστορική μελέτη του εθνικισμού στάθηκε το βιβλίο του Benedict Anderson, Φαντασιακές κοινότητες. Στοχασμοί για τις απαρχές και τη διάδοση του εθνικισμού, Νεφέλη, Αθήνα 1997. Ειδικά για την περίπτωση του ελληνικού εθνικισμού βλ. μεταξύ άλλων το κλασικό πλέον βιβλίο του Δημήτρη Τζιόβα, Οι μεταμορφώσεις του εθνισμού και το ιδεολόγημα της ελληνικότητας στο μεσοπόλεμο, Οδυσσέας, Αθήνα 2006. [5]. Πρβ. Ivan Jablonka, Η ιστορία είναι μια σύγχρονη λογοτεχνία. Μανιφέστο για τις κοινωνικές επιστήμες, Πόλις, Αθήνα 2017. Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας υποστηρίζει πως η ιστορία – όπως και οι κοινωνικές επιστήμες εν γένει – χωρίς να παραιτούνται από τις μεθοδολογικές δεσμεύσεις της ιστορικής έρευνας, μπορούν να συμβαδίσουν με την λογοτεχνία, ευνοώντας μια βαθύτερη και πιο αναστοχαστική γνώση του παρελθόντος. Η ιστορική αντικειμενικότητα αποδεσμεύεται έτσι από την ακρίβεια της αναπαράστασης (καθρέφτης της φύσης) και επινοεί νέες μορφές λόγου, κείμενα, ενσωματώνοντας τον συλλογισμό και τη διαδικασία της έρευνας. Το επιχείρημα του Jablonka βρίσκει εφαρμογή στην παρουσίαση ενός λογοτεχνικού κειμένου/ επιστολής, που ανασύρθηκε από το αρχείο της Αγνής Πικιώνη και η οποία αναπαράγεται και σχολιάζεται από τον Τσιαμπάο στο κεφάλαιο «Ναυάγια του μοντέρνου. Ένα άγνωστο περιστατικό της ζωής του Δημήτρη Πικιώνη» (σσ.221-236 ). Περιγράφει ένα (πραγματικό;) δυστύχημα που έλαβε χώρα το 1928 κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του Δημήτρη Πικιώνη, όταν το παραδοσιακό σκαρί στο οποίο μετέβαινε, εμβολίστηκε από ένα τεχνολογικά σύγχρονο (μοντέρνο) πλοίο ανοιχτά του Ξυλόκαστρου. Η ευρηματική μυθιστορηματική πλοκή του ναυαγίου, στην ερμηνεία του συγγραφέα, ενσωματώνει τις συνδηλώσεις του τραύματος ως εργαλείου ερμηνείας του διπόλου παράδοσης-νεωτερικότητας στην αρχιτεκτονική.
[6]. Σχετικά με την παράδοση της φιλοσοφίας της γλώσσας και τη σύνδεσή της με τη μοντέρνα αρχιτεκτονική βλ. Peter Galison, «Aufbau/ Bauhaus: Logical Positivism and Architectural Modernism», Critical Inquiry, τχ. 4/1990. Το φιλοσοφικό έργο του Neurath επικεντρώθηκε στην προσπάθεια συμφιλίωσης του εμπειρισμού (θεμελίωση της γνώσης στην άμεση εμπειρία) με την αυστηρή αντικειμενικότητα της επιστήμης (λογικός θετικισμός). Βλ. και το έργο του Otto Neurath, Empiricim and Sociology, Reidel, Dordrecht 1973. 

Τίνα Καραλή

Η Τίνα Καραλή είναι αρχιτέκτονας ΕΜΠ. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι (DEA Université Paris – Belleville /Paris VIII) και στην Αθήνα (ΔΠΜΣ Σχεδιασμός/Χώρος/Πολιτισμός, ΕΜΠ) και ολοκλήρωσε τη διατριβή της στο ΕΜΠ (2017). Έχει διδάξει ως Βοηθός Καθηγητή στον Τομέα των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων στο ΕΜΠ και ως λέκτορας 407/80 στον Τομέα των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων στο ΔΠΘ. Έχει δημοσιεύσει έρευνες και άρθρα ενώ παράλληλα εργάζεται ως αρχιτέκτων.

25 Απριλίου 2018

adff / workplace



Αυτό το Σάββατο 28/4 στις 18.30 θα προβληθεί στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς η ταινία Workplace στο πλαίσιο του architecture & design film festival που γίνεται, για πρώτη φορά, στην Ελλάδα.

WORKPLACE

Έτος: 2017
Διάρκεια: 77 λεπτά
Χώρα: Ιταλία
Σκηνοθεσία: Gary Hustwit

To «Workplace» είναι ένα ντοκιμαντέρ για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του γραφείου. Εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων ξοδεύουν δισεκατομμύρια ώρες σε γραφεία καθημερινά. Πώς μπορούμε να κάνουμε καλύτερους χώρους γραφείων για να δουλέψουν και να συνεργαστούν; Ποιο είναι το επόμενο κύμα ψηφιακών εργαλείων για τη σύνδεση του γραφείου, της πόλης και του πλανήτη; 
Πώς έχει εξελιχθεί το εργασιακό περιβάλλον τα τελευταία 100 χρόνια; Χρειαζόμαστε στ΄ αλήθεια ακόμη γραφεία; 
Ο δημιουργός Gary Hustwit (Helvetica, Objectified, Urbanized) ακολουθεί το σχεδιασμό και την κατασκευή της έδρας της R / GA στη Νέα Υόρκη, όπου η εταιρεία και οι Αρχιτέκτονες Foster+Partners, διερευνούν τη διασταύρωση του ψηφιακού και του φυσικού χώρου. Το «Workplace» είναι μια ματιά στη σκέψη και τον πειραματισμό που εμπλέκονται στην προσπάθεια να δημιουργηθεί η επόμενη εξέλιξη αυτού που θα μπορεί να θεωρηθεί ως γραφείο.

Μετά το τέλος της ταινίας θα συζητήσουμε με την Όλγα Βενετσιάνου για τους νέους χώρους εργασίας και τις προκλήσεις του μέλλοντος στον σχεδιασμό χώρων δουλειάς.





12 Απριλίου 2018

Some rhetorical aspects of the Delos Symposia / the video



The first workshop took place at the University of Birmingham on March 17, 2018. The videos of four out of eight presentations – of Dimitris Philippidis, Mantha Zarmakoupi, Kostas Tsiambaos and Petros Phokaides – can be viewed at our YouTube Channel. In order to watch them follow the links of each presentation in the program of the workshop below.

https://delosnetwork.com/workshop-1-delos-ideals/

3 Μαρτίου 2018

Delos Network 1st workshop - Delos ideals

Image copyright: Constantinos A. Doxiadis Archives, Photographs, File 34172, no. 766. © Constantinos and Emma Doxiadis Foundation



The first workshop will take place at the University of Birmingham on March 17, 2018 in the Arts Building (R16 on the map), Lecture Room 1. The workshop will take the form of themed papers, Q&A and group discussion.

Register for this event at Eventbrite. There is no registration fee.

Themes to be addressed include: The ways in which Doxiadis and the Delos group explored, interpreted and re-deployed ancient and vernacular precedents – including building technology and urban paradigms – in their theory and practice; Their pioneering uptake of new technologies and state-of-the-art computing into the fields of urban analysis as a tool to help forge the holistic new planning science of Ekistics; The intersections and disjunctions between their technological and social interests and visions; Their engagement with the developed and developing worlds, including Africa and Japan, in pursuing the spread and implementation of their ideals.

The aim of the workshop is to investigate the ways which the urban and environmental ideals expressed in the context of the Delos Symposia related to contemporary understandings and interpretations of history, tradition and technology. 


PRELIMINARY PROGRAM

9 - 9:20 Registration

9:20 - 9:30 Welcome and introduction

9:30 - 10:25 Dimitris Philippidis, Emeritus Professor of Urban Planning, Department of Architecture, National Technical University of Athens, Athens, Greece.
The past as a stage set by C. A. Doxiadis

10:25 - 11:20 Mantha Zarmakoupi, Birmingham Fellow and Lecturer in Classical Archaeology, Department of Classics, Ancient History and Archaeology, School of History and Cultures, University of Birmingham, Birmingham, UK. 
History as a backdrop: The appropriation of the classical past in the Delos Symposia

11:20 - 11:40 Coffee break

11:40 - 12:35 Kostas Tsiambaos, Assistant Professor in History and Theory of Architecture, Department of Architecture, National Technical University of Athens, Athens, Greece. 
Some rhetorical aspects of the Delos Symposia

12:35 - 13:30 Alexandros-Andreas Kyrtsis, Professor of Sociology, Department of Social Theory and Sociology, School of Economics and Political Science, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece. 
The Sociology of Ekistics and the spatial and technological dimensions of post-WWII Modernity: A note on the Delos deliberations

13:30 - 14:30 Lunch 

14:30 - 15:25 Ellen Shoshkes, Adjunct Professor, Toulan School of Urban Studies and Planning, Portland State University (PSU), Portland OR, USA. 
The Delians and Japan/Metabolism

15:25 - 16:20 Mark Wasiuta, Adjunct Assistant Professor, Co-Director of the Critical, Curatorial and Conceptual Practices in Architecture program, Columbia University, GSAPP, New York, USA. 
Doxiadis’ Computer Drive

16:20 - 16:40 Coffee

16:40 - 17:35 Petros Phokaides, Ph.D Candidate, Department of Architecture, National Technical University of Athens, Athens, Greece. 
Rural development and infrastructures in Africa: Doxiadis Associates’ visions for a postcolonial world

17:35 - 18:30 Panayiota Pyla, Associate Professor, Department of Architecture, University of Cyprus, Nicosia, Cyprus. 
Global schemes of Ekistics related to tourism and development

18:30 - 19:00 Discussion


The Delos Network is an AHRC-funded collaborative project that brings together an international network of scholars, architects and planners to re-interrogate the history and legacy of the Delos symposia (1963-75), which were organized by the Greek architect-planner Constantinos Doxiadis in collaboration with the British planner Jacqueline Tyrwhitt.
Urban design solutions were sought in the classical past, for example ancient Greek cities as prototypes for future cities, as well as in new construction, communication and machine technologies. They attracted the foremost intellectuals, scientists and practitioners of the day, laying the foundations for the United Nations ‘Habitat’ agenda.
The Delos Network project will be an opportunity to not only better understand the significance of the symposia but also to address how the Delos debates compare with and feed into contemporary concerns about demographic pressures and environmental sustainability, and their relation to historical precedents by architects, planners and others.
It will also connect researchers and practitioners in history, architecture and planning with key stakeholders from professional architecture, architectural education, built environment policy and grassroots organizations currently exploring the intersections of design, environmental concerns and historical continuity.
Three workshops are planned – Birmingham (March 2018), Athens (September 2018), and Loughborough (March 2019). There will also be an edited collection of essays. For details of the project or to get involved, please contact the organizers of the network, Mantha Zarmakoupi and Simon Richards.

18 Φεβρουαρίου 2018

Big Time / 21-2-18

Το Big Time είναι μια ματιά στη ζωή και το έργο του νεότερου starchitect της εποχής μας, Bjarke Ingels. Μετά την προβολή στο Γαλλικό Ινστιτούτο θα ακολουθήσει συζήτηση με τον αρχιτέκτονα Κώστα Τσιαμπάο, Επίκουρο Καθηγητή στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ. 

Σκηνοθεσία: Kaspar Astrup Schröder | 85’ | 2017 | Δανία

Με την υποστήριξη της Πρεσβείας της Δανίας και σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο
Αρχιτεκτονικής. 

Tο τρέιλερ της ταινίας:
https://vimeo.com/237871985

ΠΡΟΒΟΛΕΣ
Τετάρτη 21 Φεβρουαρίου στις 19.30 στην Αθήνα (Γαλλικό Ινστιτούτο)
Κυριακή 25 Φεβρουαρίου στις 16.00 στην Αθήνα (Κινηματογράφο Δαναό)
Τετάρτη 21 Φεβρουαρίου στις 21.00 στη Θεσσαλονίκη (Αίθουσα «Σταύρος Τορνές»)
Τετάρτη 28 Φεβρουαρίου στις 21.30 στην Πάτρα (Κινηματογράφος Πάνθεον)
Τετάρτη 21 Φεβρουαρίου στην Αμαλιάδα (Cine Cinema) 

Για τις προβολές στο Γαλλικό Ινστιτούτο μπορείτε να προμηθευτείτε τα εισιτήρια σας και μέσω VIVA, από τον παρακάτω σύνδεσμο:
https://www.viva.gr/tickets/festival/galliko-instituto-elladas/cinedoc/2

Για περισσότερες πληροφορίες: CineDoc | www.cinedoc.gr

12 Φεβρουαρίου 2018

Δ. Φιλιππίδης / Κριτικές όψεις της νεωτερικότητας

Η Εφημερίδα των Συντακτών
Κυριακή, 11/2/2018

Με αξιόλογη δραστηριότητα σε σύντομο χρονικό διάστημα, ο Κώστας Τσιαμπάος ανήκει στους νεότερους θεωρητικούς της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα που εμφανίστηκαν μετά τη στροφή της αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης στο Πολυτεχνείο προς τη θεωρία και την κριτική στα μέσα του ’80. Είχαν προηγηθεί ανάλογες εξελίξεις στη Θεσσαλονίκη που δεν μπορούν όμως να εκτεθούν εδώ.

Εδώ αναδημοσιεύει πέντε κείμενα μετά το 2010, που συμπληρώνει με άλλα τέσσερα αδημοσίευτα και με ένα υπό δημοσίευση. Προλογίζοντας, προτείνει να διαβαστεί η «συλλογή» του ως μια «ελλειπτική, συνοπτική ιστορία της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής», έχοντας επίκεντρο τη «βαθιά και διάχυτη αμφιθυμία απέναντι στη νεωτερικότητα» στην Ελλάδα. Θέλει έτσι να κινηθεί προς μια κατεύθυνση «εξωστρεφή, τολμηρή και απολαυστική».

Αυτές οι προδιαγραφές ικανοποιούνται με το παραπάνω. Τα κείμενα που απαρτίζουν το βιβλίο, με περιεχόμενο πολύ πλατύτερο από ό,τι υπονοεί ο τίτλος του, προσφέρουν άφθονες δόσεις εξωστρέφειας (αφού συνεχώς παρακολουθούν τις περιπέτειες των ιδεών καθώς κινούνται μέσα κι έξω από την Ελλάδα), στιγμές ιδιαίτερα τολμηρών συσχετισμών (ανάμεσα σε διάφορα επιστημονικά πεδία, όπως ψυχολογίας και αρχιτεκτονικής) και βέβαια, άφατες απολαύσεις (μέσα από απρόβλεπτες ανατροπές της δράσης). Ο Τσιαμπάος τολμά να πειραματίζεται, να «παίζει» μέσα στον κόσμο των ιδεών, κινούμενος ελεύθερα και χωρίς αναστολές ανάμεσα σε ό,τι συνέβη σε ένα γεωγραφικά διάχυτο πεδίο όπου Ελληνες συναλλάσσονται με ηγετικές μορφές της μοντέρνας αρχιτεκτονικής σε ευρωπαϊκά κέντρα και αντίστοιχα ξένοι επισκέπτες της Ελλάδας έρχονται αντιμέτωποι με φαντάσματα της ελληνικής ιστορίας.

Καθώς δεν πρόκειται για κεφάλαια ενιαίου βιβλίου, τα δέκα αυτά κείμενα άλλοτε επικοινωνούν μεταξύ τους και άλλοτε αλλάζουν εστίαση ή πρόθεση. Στην πρώτη περίπτωση περιλαμβάνεται η συζυγία της διήγησης για το νεανικό ταξίδι του Κορμπιζιέ σε Ελευσίνα και Δελφούς (2013) με ένα παλιότερο και εκτενέστερο, για τη Δελφική Ουτοπία του Σικελιανού (2007-11), που επικοινωνεί με σειρά άλλων δημοσιεύσεων του ίδιου. Η μεταξύ τους συγγένεια δεν οφείλεται μόνο στην κοινή τους αναφορά στους Δελφούς, αλλά στην αντιμετώπιση της αρχαιότητας ως παραδείγματος προπολεμικά. Με αυτή την ευκαιρία ο Τσιαμπάος όχι μόνο συμβάλλει στις κορμπουζιανές μελέτες, αλλά τοποθετεί σωστά τις ιδεολογικές υπερβάσεις του Σικελιανού στο γενικότερο ευρωπαϊκό κλίμα της εποχής.

Δύο ακόμα κείμενα, για την κατοικία Σπητέρη του Α. Προβελέγγιου στην Κυψέλη και την έννοια του λαού κατά τον Α. Κωνσταντινίδη, διαθέτουν μια περίεργη συνάφεια καθώς επιχειρούν να εξορθολογίσουν τις ιδεολογικές εξάρσεις των δύο αυτών σημαντικών αρχιτεκτόνων. Ο Προβελέγγιος εμφανίζεται ως θύμα παρεξήγησης του Κορμπιζιέ, που τον απολύει από υπάλληλο του γραφείου του, για να βρεθεί αργότερα στην Ελλάδα, στον ρόλο του «ακτιβιστή απέναντι στην εξάπλωση μιας μεταμοντέρνας πόλης», δηλώνοντας «θέλω να ξαναγίνω αντιστασιακός» και παίζοντας ανάμεσα σε αρχιτεκτονική και επανάσταση.

Στην περίπτωση πάλι των ιδεολογημάτων του Α. Κωνσταντινίδη, σχετικών με την τόσο ολισθηρή έννοια του «λαού», εμπλέκονται μοιραία ο Δ. Πικιώνης αλλά και ο B. Rudofsky, συνδέοντας πάλι ευρωπαϊκές με ντόπιες ιδέες για τον «λαό του μύθου». Το ζήτημα αυτό, που έχει στοιχειώσει την ελληνική λαογραφία και δεν έχει πάψει να συντηρεί την ντόπια πολιτική ρητορεία, μοιάζει να είναι ανεξάντλητη πηγή ερευνητικών εργαλείων.

Τα υπόλοιπα κείμενα θα έπρεπε να προσληφθούν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Η σύζευξη του Βιεννέζου Otto Neurath και του Ελληνα Κωνσταντίνου Δοξιάδη στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, μέσω της χρήσης διαγραμμάτων (ισοτύπων) που είχε αναπτύξει ο πρώτος στον Μεσοπόλεμο δίνει στον Τσιαμπάο την ευκαιρία να δείξει τις γέφυρες που συνδέουν τον Neurath με τον Neufert (γνωστότατο εκπρόσωπο του φονξιοναλισμού), τις εσωτερικές συγκρούσεις των μελών της ομάδας των CIAM (Διεθνή Συνέδρια Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής) το 1933, τον ρόλο που τότε έπαιξε ο Δ. Πικιώνης και πώς όλα αυτά κατέληξαν το 1945 στις εκθέσεις για τα δεινά του πολέμου που σχεδίασε ο Δοξιάδης.

Ακολουθεί μια πολύ χρήσιμη, αν και όχι πλήρης, εξέταση της «επιστημονικής τάσης» στο περιοδικό Τεχνικά Χρονικά, που εκπροσωπούσε τον ελληνικό τεχνικό κόσμο από το 1932 και στο Αρχιτεκτονικά Θέματα που απευθυνόταν αποκλειστικά σε αρχιτέκτονες από το 1967. Ο Τσιαμπάος εδώ διαχειρίζεται ένα εξαιρετικά πολύπλοκο υλικό, με το οποίο κανείς, από όσο γνωρίζω, δεν έχει ώς τώρα ασχοληθεί. Ο πλούτος των συμπερασμάτων που εξάγονται πάνω στο «αιώνιο» ζήτημα του επιστημονικού χαρακτήρα της αρχιτεκτονικής δείχνει πως εδώ υπάρχει ένας πολλά υποσχόμενος ερευνητικός τομέας.

Το πραγματικό όμως διαμάντι της «συλλογής» είναι το μυθιστορηματικό «Ναυάγια του μοντέρνου» όπου ο Τσιαμπάος εξιστορεί «ένα άγνωστο περιστατικό της ζωής του Δημήτρη Πικιώνη». Αξιοποιώντας ένα γράμμα που βρέθηκε στα χέρια της Α. Πικιώνη, ο Τσιαμπάος στήνει μια ατμόσφαιρα μυστηρίου και συμβολισμών γύρω από ένα επεισόδιο που μπορεί να έγινε αλλά μπορεί και να ανήκει στη σφαίρα της φαντασίας, που θυμίζει πρώιμα διηγήματα του Φ. Κόντογλου.

Το «Παράρτημα» στο τέλος του βιβλίου μεταφέρει μια συζήτηση το 2014 για τη θεωρία της αρχιτεκτονικής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ όπου μετείχα, με ανταλλαγή απόψεων ανάμεσα σε τέσσερις ομιλητές.

Δημήτρης Φιλιππίδης

 
https://www.efsyn.gr/arthro/kritikes-opseis-tis-neoterikotitas