19 Σεπτεμβρίου 2011

Το βάρος του λόγου

 Αφορμή για το κείμενο αυτό αποτέλεσε μία επίσκεψη στην Θεσσαλονίκη, πριν από μερικές εβδομάδες, όταν, ένα μεσημέρι, σε μια συνάντηση που είχα με έναν φίλο που ζει εκεί τον τελευταίο καιρό, έμαθα για έναν νέο χώρο της πόλης, το καφέ - μπαρ - εστιατόριο Β.

'-Και που είναι αυτό;'ρωτάω.
'-Στο Βυζαντινό μουσείο' , μου λέει.
'-Ναι, πού ακριβώς; Πώς πάς εκεί;' ξαναρωτάω, φέρνοντας στο μυαλό μου την περιοχή και προσπαθώντας να φανταστώ πού θα μπορούσε να 'σταθεί' εκεί ένα τέτοιο μέρος ανάμεσα στα κτήρια του νέου δημαρχείου, του βυζαντινού μουσείου και πάνω στον άξονα της Τρίτης Σεπτεμβρίου.
'-Βασικά είναι μέσα στο μουσείο' απαντάει. 'Είναι ένας πολύ ωραίος χώρος, ήσυχος... κάτι το διαφορετικό'.
Εκείνη  τη στιγμή 'κόλλησα' στην προσπάθειά μου να φανταστώ ένα τέτοιο καφέ-μπαρ μέσα στο κτήριο του Κυριάκου Κρόκου. Η αλήθεια είναι ότι δεν μου ήρθε καμιά εικόνα στο μυαλό· ένας τέτοιος χώρος μέσα σε αυτό το κτήριο μου φάνταζε πράγμα ασυμβίβαστο. Η εικόνα που είχα από το μουσείο όταν το είχα δει πριν αρκετά χρόνια ήταν ενός χώρου απλού, λιτού, που έβαζε σε πρώτο πλάνο τις περίτεχνες επεξεργασίες των υλικών και των χειροποίητων κατασκευών. Τι σημαίνει άραγε ένα καφέ-μπαρ εκεί; Τι σχέση θα έχει με το υπάρχον κέλυφος; Όσο και να προσπαθούσα, δεν μπορούσα να το φανταστώ. Γι αυτό και το επόμενο βράδυ αποφάσισα να το επισκεφτώ.


Πλησιάζοντας το μουσείο τίποτα δεν σε προδιαθέτει ότι κάτι έχει αλλάξει. Λίγα διακριτικά φώτα, μερικά σκαλιά, μία σχεδόν κρυμμένη είσοδος. Το μουσείο όπως το ήξερα. Και μετά πιο μέσα η αυλή. Ένα πρώτο αίσθημα ανακούφισης. Τίποτα το ακραίο, τίποτα το εξωφρενικό, καμιά ιδιαίτερη παρέμβαση, αλλαγή, προσθήκη. Προχωράω και κάθομαι σε ένα τραπέζι. Ποιοτικές ξύλινες κατασκευές, λίγες γλάστρες με ελιές, χαμηλός φωτισμός, μοντέρνες καρέκλες των Charles και Ray Eames. Οι 'παραφωνίες' μάλλον λίγες: μια μικρή τέντα στην είσοδο του εσωτερικού χώρου, μια κατασκευή με τρεχούμενο νερό φωτισμένη με μπλε led, ένας καθρέφτης. Στο εσωτερικό η επέμβαση είναι πάλι ουδέτερη με τις καρέκλες και τα τραπέζια να ξενίζουν ίσως αλλά να μην 'προσβάλλουν' το κτήριο. Θα έλεγε επομένως κανείς ότι η επέμβαση συνολικά σέβεται τον χώρο, αναδεικνύει τις ποιότητές του και τα υλικά του. Μπορεί ένας αρχιτέκτονας να 'γκρίνιαζε' αλλά θα δέχονταν τουλάχιστον ότι υπήρχε η πρόθεση το νέο εστιατόριο να βρίσκεται σε μία φιλική σχέση με τον χώρο που το φιλοξενεί.

Για κάποιον που δεν γνωρίζει την ιστορία του Μουσείου και την ταυτότητα του δημιουργού του το Β θα ήταν σίγουρα μια ευχάριστη έκπληξη, ένας ιδιαίτερος χώρος της πόλης όπως πολλοί αντίστοιχοι χώροι μουσείων (εστιατόρια, μπαρ και καφέ) σε άλλες μεγάλες πόλεις. Από το εστιατόριο στον τελευταίο όροφο της Tate Modern με το γλυπτό-τοιχογραφία του James Aldridge και το 'blob' Georges στο μουσείο Pompidou των Dominique Jacob και Brendan McFarlane στο Παρίσι, μέχρι το Terrace 5 του Yosho Taniguchi στο MoMa στη Νέα Υόρκη και το Café Leopold των Ortner & Ortner στο ομώνυμο μουσείο της Βιέννης. Αυτοί οι χώροι πλέον είναι οργανικά μέλη ενός σύγχρονου μουσείου που έχουν σκοπό να συνδέσουν αμεσότερα το μουσείο με την πόλη, να το εντάξουν στην καθημερινότητά της δηλαδή, αλλά και να αποτελέσουν εναλλακτικές πηγές εσόδων για τους οργανισμούς - δημόσιους και ιδιωτικούς - είτε άμεσα, προσελκύοντας περισσότερο κόσμο είτε έμμεσα, λειτουργώντας οι ίδιοι οι χώροι ως διαφήμιση των μουσείων. Η τάση αυτή είναι πλέον εμφανής και σε κάθε σύγχρονο ελληνικό μουσείο όπως για παράδειγμα στο νέο μουσείο Μπενάκη των Κοκκίνου και Κούρκουλα ή το νέο Μουσείο Ακρόπολης των Tschumi και Φωτιάδη.

Στην περίπτωση του βυζαντινού μουσείου μιλάμε όμως για μία παρέμβαση που έγινε αφού είχε ολοκληρωθεί η κατασκευή, αφού είχε οριστικοποιηθεί το έργο και είχε σταθεροποιηθεί η εικόνα του. Μιλάμε για έναν διαγωνισμό του 1977 που υλοποιήθηκε το 1994. Τα εστιατόριο είναι επομένως μια επέμβαση η οποία ήρθε να λειτουργήσει προσθετικά. Και αυτή η προσθήκη είναι που μου δημιούργησε κάποιες σκέψεις και ερωτήματα. Και το βασικό ερώτημα ήταν πώς μία παρέμβαση αλλάζει τον 'χαρακτήρα', το 'πνεύμα' του κτηρίου ή για να το θέσουμε λιγότερο μεταφυσικά, πώς μία μεταγενέστερη επέμβαση σε ένα κτήριο έρχεται να συγκρουστεί με την αρχική πρόθεση του δημιουργού του.

Το πλήρες κείμενο εδώ :

Δεν υπάρχουν σχόλια: