11 Απριλίου 2013

Metropolis


Η ουτοπική πρόταση

Γιώτα Αναστασάκη

Ενα κλείσιμο του ματιού στην Αθήνα και στην αρχιτεκτονική πρόκληση: ναι, αυτή είναι η περιγραφή που ταιριάζει στην επιλογή του Ιδρύματος Ωνάση εξαρχής να καθιερώσει ένα βραβείο ουτοπικής πρότασης για τον διαγωνισμό Rethink Athens. Τo διεθνές προσκλητήριο για την πρόταση που ουσιαστικά και λειτουργικά θα αλλάξει το καταπονημένο κέντρο της Αθήνας είχε και αυτή την πτυχή. Αλλωστε, η αρχιτεκτονική για να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί χρειάζεται και ιδέες που μπορεί να μην είναι επιλύσιμες εκτός χαρτιού, όμως γεννούν ιδέες και νέους δημιουργικούς τρόπους. Ας μη λησμονούμε πως οι σημερινοί τεράστιοι αστέρες της διεθνούς αρχιτεκτονικής (Ζάζα Χαντίντ, Ρεμ Κούλχας κά.) ανέπτυξαν το προσωπικό τους στιλ σε περιόδους μεγάλης οικονομικής κρίσης. Χωρίς δουλειά και αναθέσεις, νέοι αρχιτέκτονες άρχισαν να πειραματίζονται με τις φόρμες στο χαρτί. Ετσι, όταν ήταν ώριμες οι συνθήκες να δεχτούν ένα νέο κύμα ιδεών και μορφών (εφαρμόσιμων πλέον μέσα από ειδική επεξεργασία), αναπτύχθηκε η νέα μορφή αρχιτεκτονικής που κυρίως βρήκε έκφραση σε χώρους που απευθύνονται σε ευρύ κοινό (όχι τόσο σε κατοικίες).

Αναζητώντας λοιπόν την ουτοπία, το Rethink Athens βράβευσε αυτή την ευφάνταστη και ικανή να σκεφτεί εκτός ορίων πρόταση που κατέθεσαν ο Κωνσταντίνος Τσαμπάος και η Μυρτώ Κιουρτή. Εφορμώντας από μια φράση του Ιμάνουελ Καντ: “Act as if your maxims should serve at the same time as the universal law”.

Η πρόταση εξαρχής εστίασε σε μια κοινά αποδεκτή αλήθεια που ευθύνεται για την κακοδαιμονία της Αθήνας: στην αδιαφορία που συχνά δείχνει τόσο το λεγόμενο κράτος όσο και οι ίδιοι οι πολίτες για τον δημόσιο χώρο. Η έλλειψη της κουλτούρας του υπεύθυνου πολίτη απέναντι στην ίδια του την πόλη προκαλεί αλλοιώσεις στον δημόσιο χώρο και τον ρίχνει βορά στην παραβατικότητα και την εξαθλίωση. Με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή της Ομόνοιας, όπως επισημαίνουν οι Κωνσταντίνος Τσαμπάος και Μυρτώ Κιουρτή. Μέσα από αυτή τη διαπίστωση, προχώρησαν στη διατύπωση της πρότασής τους, που κέρδισε το βραβείο της ουτοπικής, εισάγοντας βασικές αρχές και μεθόδους της αρχιτεκτονικής, της κοινωνιολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Η διεπιστημονική αυτή προσέγγιση στοχεύει στον μετασχηματισμό της οδού Πανεπιστημίου σε έναν δημόσιο χώρο ο οποίος θα βοηθήσει τους Αθηναίους να επαναπροσδιορίσουν κριτικά τη σχέση τους με τον δημόσιο βίο.

Ομως η ανάλυση της περίπλοκης σχέσης του Αθηναίου με τον δημόσιο χώρο -και την αντιμετώπιση του ιδιωτικού του χώρου- κρίθηκε αναγκαία. Η ομάδα που διακρίθηκε ήθελε να αποσαφηνίσει πώς ακριβώς διαμορφώνεται η σχέση ανάμεσα στο ιδιωτικό και το συλλογικό. Να απογυμνώσει αυτόν τον μηχανισμό, αφού «ως γνωστόν η διασπορά της ιδιοκτησίας στα μεσαία στρώματα οδήγησε στην περίπτωση της Ελλάδας σε εκτεταμένη ιδιοκατοίκηση σε αντίθεση με το καθεστώς της μαζικής κατοικίας χαρακτηριστικό της Δυτικής Ευρώπης. Η κοινωνική διασπορά της μικρής ιδιοκτησίας διαμορφώνει στην περίπτωση της Ελλάδας μια ειδική σχέση ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία. Σε αυτή οφείλεται η έντονη ατομικότητα που χαρακτηρίζει τους Ελληνες πολίτες, αλλά και η μειωμένη κοινωνική συνείδηση».

Η κεντρική ιδέα της πρότασης, λοιπόν, έρχεται να εισάγει την επαναστατική έννοια της υιοθεσίας τμημάτων του δημόσιου χώρου από τους πολίτες! Ενα σημαντικό άλμα μπροστά από την ευρέως διαδομένη σε μητροπόλεις του κόσμου τεχνική του guerilla gardening. Δηλαδή της «κατάληψης» κενών χώρων με χώμα στις πόλεις για τη δημιουργία βοτανικών κήπων. Μια τάση που βλέπουμε εσχάτως και στην Αττική – στον Κεραμεικό, στο Νέο Ηράκλειο, αλλά και αλλού. Ακολουθεί αναλυτικά το σκεπτικό των Κωνσταντίνου Τσιαμπάου και Μυρτώς Κιουρτή.

Η πρότασή μας για την οδό Πανεπιστημίου στοχεύει σε έναν επαναπροσδιορισμό της παραπάνω κοινωνικής και ιστορικής συνθήκης. Προτείνουμε τον επιμερισμό της κεντρικής περιοχής της οδού Πανεπιστημίου σε μικρά κομμάτια διαστάσεων 4 μέτρων πλάτους επί 12 μέτρων μήκους. Καλούμε στη συνέχεια τους πολίτες της Αθήνας να υιοθετήσουν τα επιμέρους αυτά τμήματα του δημόσιου χώρου μέσω ανοιχτής πρόσκλησης και κλήρωσης η οποία θα ενσωματώνει συγκεκριμένα κριτήρια. Προτείνουμε μια σειρά αναλυτικών κανονισμών με τη μορφή μιας Χάρτας της Πανεπιστημίου, η οποία θα ορίζει με ακρίβεια τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών απέναντι στο κομμάτι του δημόσιου χώρου το οποίο θα υιοθετούν. Η περίοδος υιοθεσίας των τμημάτων του αστικού χώρου θα είναι τέσσερα χρόνια.

Μπροστά στην τριλογία της Βιβλιοθήκης, του Πανεπιστημίου και της Ακαδημίας, τα τμήματα του δημόσιου χώρου θα προσφέρονται για υιοθεσία σε Ελληνες πολίτες που έχουν διακριθεί για την προσφορά τους στις τέχνες και στα γράμματα. Η επιλογή τους θα γίνεται ανά τρία χρόνια από τη σύγκλητο του Πανεπιστημίου και την Ακαδημία Αθηνών.

Η οδός Πανεπιστημίου μπορεί με τον τρόπο αυτό να λειτουργήσει ως εκπαιδευτική διαδικασία η οποία στοχεύει στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης των Ελλήνων πολιτών με τον δημόσιο βίο. Η παραπάνω διαδικασία θα βοηθήσει στην αλλαγή της νοοτροπίας των Ελλήνων πολιτών, δείχνοντας ότι ο σεβασμός των νόμων και του δημόσιου χώρου δεν περιορίζει τη δημιουργικότητα ή την ελευθερία αλλά αντίθετα διασφαλίζει και ενισχύει και τις δύο.

http://www.metropolispress.gr/

Δεν υπάρχουν σχόλια: