Νέα Έκδοση / Το ΜΟΝΤΕΡΝΟ

Β. ΚΙΝΤΗ, Π. ΤΟΥΡΝΙΚΙΩΤΗΣ, Κ. ΤΣΙΑΜΠΑΟΣ (επιμ.)
Το μοντέρνο στη σκέψη και τις τέχνες του 20ού αιώνα

ISBN: 978-960-221-563-0
Διαστάσεις: 21X14
Σελίδες: 248
Έκδοση: 2013

Γράφουν οι:

Αριστείδης Αντονάς

Αλβέρτος Αρούχ

Κωστής Βελώνης

Στέλιος Βιρβιδάκης

Φαίη Ζήκα

Χρήστος Καρράς

Βάσω Κιντή

Γιώργος Ξηροπαΐδης

Κωνσταντίνος Α. Παπαγεωργίου

Κατερίνα Παπλωματά

Παναγιώτης Τουρνικιώτης

Κώστας Τσιαμπάος

Η γεωγραφία του μοντέρνου στη διάρκεια του 20ού αιώνα περιλαμβάνει πόλεις όπως η Βιέννη, το Βερολίνο, το Παρίσι, η Πράγα, η Μόσχα, το Λονδίνο, η Νέα Υόρκη. Η Αθήνα, η οποία φιλοξένησε το 1933 το 4ο Διεθνές Συνέδριο Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής (IV CIAM), πώς τοποθετείται στον χάρτη αυτό; Ποιος ήταν ο δικός της μοντερνισμός; Ποιες μορφές και ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά πήρε ο μοντερνισμός –και ο ελληνικός μοντερνισμός ειδικότερα– στη σκέψη και τις τέχνες του 20ού αιώνα; 

Στο βιβλίο διερευνώνται και αναλύονται χαρακτηριστικά του μοντέρνου όπως η αυτοαναφορικότητα, ο κατακερματισμός της συνέχειας, η αφαίρεση, ο φορμαλισμός, η λειτουργική καθαρότητα, η ορθολογικότητα και το παράλογο, η έμφαση στην πρόοδο, η αναφορά στη μηχανή και την τεχνολογία, η ρήξη με την παράδοση, ο ελιτισμός, ο κοσμοπολιτισμός, η ουτοπία, ενώ αναπτύσσεται ένας διάλογος για τις μορφές που πήρε η εκδήλωση του μοντέρνου σε διάφορους χώρους: από την Αρχιτεκτονική μέχρι τη Φιλοσοφία, από τη Μουσική μέχρι τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά, από την Πολιτική μέχρι τη Λογοτεχνία.

http://www.alexandria-publ.gr/book.php?id=666 

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ / ΒΡΑΒΕΙΑ 2013

Στην πρώτη φάση της συνεδρίασης της επιτροπής επιλογής των έργων, τα μέλη της επιτροπής ήταν οι: Κυριάκος Κυριακίδης (αντιπρόεδρος του Ε.Ι.Α. – συντονιστής της επιτροπής), Μιλτιάδης Τζιτζάς, μέλος ΔΣ Ε.Ι.Α., και οι εκπρόσωποι των βραβευμένων του προηγούμενου διαγωνισμού των Βραβείων 2008, αρχιτέκτονες Άρης Ζαμπίκος, Νίκος Κτενάς και Πρόδρομος Νικηφορίδης.

Η επιτροπή επέλεξε αρχιτεκτονικά έργα που ολοκληρώθηκαν την πενταετία 2008-2013, από σύνολο 91 συμμετοχών κατανεμημένων ως εξής: 

- Κατοικία: 54 συμμετοχές
- Έργα δημόσιας και κοινής χρήσης: 37 συμμετοχές

Τα έργα που προκρίθηκαν στην πρώτη φάση ξεχώρισαν, από ένα πλήθος άλλων που δεν στερούνται ενδιαφέροντος, για τη συνθετική και μορφολογική τους αρτιότητα, την πρωτοτυπία της επίλυσης, την καθαρότητα των μορφών και το υψηλό επίπεδο επεξεργασίας της κατασκευής και των υλικών. Πρέπει να τονιστεί ότι οι τελικές επιλογές έχουν τον τόνο της ιδιαίτερης διάκρισης ανάμεσα σε άλλα ποιοτικά έργα, αποτελούν δηλαδή θετική ψήφο προς αυτά και όχι αρνητική προς το σύνολο των υπολοίπων. 

Η επιτροπή αποφάσισε επίσης, εξαιτίας του γεγονότος ότι οι συμμετοχές στην κατηγορία «κατοικία» παρουσίασαν στο σύνολό τους υψηλού επιπέδου ποιοτικά χαρακτηριστικά, να προχωρήσει στην επιλογή οκτώ έργων αντί του προβλεπόμενου αριθμού των πέντε. 

Κατοικία στην Κηφισιά
3SK Στυλιανίδης Αρχιτέκτονες

Voronoi’s Corrals
decaARCHITECTURE

Πολυκατοικία στην οδό Δεινοκράτους
Γιώργος Αγγελής

Ανα‐βιώνοντας τη Δαφνομήλη 48-Α
Αγγελική Αθανασίου, Κατερίνα Βασιλάκου

Κατοικία δύο γενεών
Γιάννης Αφούρας

Οικιστικό συγκρότημα στο Μαρούσι
Χριστίνα Λουκοπούλου, Ηρώ Μπερτάκη, Κωστής Πανηγύρης

Κατοικία στην Κέα
Μαρίνα Στασινοπούλου, Κωνστάντιος Δασκαλάκης

Η διάλυση του «κουτιού»: Πολυκατοικία στο Γκάζι
Σοφία Τσιράκη 

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με την εκτίμηση της επιτροπής, στην αμέσως επόμενη ομάδα έργων της κατηγορίας ΚΑΤΟΙΚΙΑ που ξεχωρίζουν από την άποψη της συνολικής αρχιτεκτονικής ποιότητας,  περιλαμβάνονται τα εξής:

Κατοικία Α+Α
Άρης Γιαννόπουλος

Διώροφη κατοικία στην Κηφισιά
Γ. Ανυφαντής & Α2 architects

Συγκρότημα 40 παραθεριστικών κατοικιών στον Ακάμα
Έργο 7 Αρχιτέκτονες

Διώροφη κατοικία στην Κηφισιά
spacelab architecture

Κατοικία στις Αφίδνες Αττικής
Ανδρέας Λαμπρόπουλος

Μεταλλική κατοικία στην Πάτρα
Κώστας Τσιαμπάος, Μυρτώ Κιούρτη

Το «σπίτι‐κουτί»: κατοικία και χώρος πολιτιστικών εκδηλώσεων στο Κουκάκι
Σοφία Τσιράκη

Urban Stripes
Klab Architecture

Συγκρότημα κατοικιών & καταστημάτων στο Μεταξουργείο
Γ. Δασκαλάκη, Γ. Παπαδόπουλος

Κατοικία Α+Β
buerger katsota architects

Πυργόσπιτο Ι
Χρυσόστομος Θεοδωρόπουλος, Ελένη Λιβάνη

Δύο κατοικίες στα Ραβδούχα Κισσάμου Χανίων
Αριστομένης και Γιώργος Βαρουδάκης

Εξοχική κατοικία στη Σέριφο
Ηλιάνα Κερεστετζή

ΠΡΑΚΤΙΚΑ 

Towards a green greek urbanity I

Νικόλαος Βοσυνιώτης, Ο λαχανόκηπος του σπιτιού, Αθήνα: εκδόσεις Διον. Πετσάλη, 1941, σ. 24.

The focus of the action in the importance of urban Allotment Gardens) - especially in the big cities - is of special interest for Greece today. The contribution of these 'heterotopias' in upgrading the lives of various social groups, directly or indirectly, can be very important especially for the major Greek cities - and so it should be investigated at several levels. The community garden is something that is almost unknown to Greece although socially-dispersed small land holdings in Greece has led to widespread private property and housing, in contrast with the mass housing projects typically encountered in the rest of Europe. It is only since 2012 that the first community gardens were scarcely developed in Greece (Alexandroupolis, Marousi, Veroia, Edessa, Thermi, Kavala, Kalamata, Komotini, Larisa, Lesvos, Rodhes, Serres, Trikala, Tripolis) and that is due to the economic crisis. The urban productive garden can be proposed as a new model of production and development that is not only sustainable but also enhances the environment, enriches the urban ecosystem, attributes a cultural message to the social space and gives another dimension to an everyday life experience which during the last years seems dystopian. Moreover the literal connection of these gardens to the nuclear family is enhanced if we consider the Greek family as a unit of social support but also as an expression of a specific cultural identity over time. In such a context, the exploratory engagement with this issue in relation to the Greek cities seems to me particularly challenging. A meaningful urban design that tries to implement the allotment gardens in the Greek urban tissue that is non-hierarchical and segmented may prove vital. Socially-dispersed small land holdings in Greece has led to widespread private property and housing, in contrast with the mass housing projects typically encountered in the rest of Europe.  Small land holdings historically determine a specific relation between the individual and the state in Greece that reinforces individuality while at the same time society and the state are treated by the individual as estranged or hostile entities.

http://www.urbanallotments.eu/

Working Group 4 deals with research on spatial distribution of Allotment Gardens over urban territories, spatial impacts and transformations of the allotments with respect to their urban context and morphology. 

REFERENCE

http://grsa.prd.uth.gr/conf2013/49_anthopoulou-nikolaidou_ersagr13.pdf

L'invention d'un architecte - Le voyage en Orient de Le Corbusier

Éditions de la Villette, Paris, 2013
535 pages

ISBN : 978-2-915-456-80-6

Sous la direction scientifique de Roberta Amirante, Burcu Kütükçoglu, Panayotis Tournikiotis, Yannis Tsiomis.

"A pied, à cheval, en bateau, en auto,..."

VON MOOS, Stanislaus - Notes sur les architectes voyageurs

DUMONT, Marie-Jeanne - William Ritter, inspirateur caché du Voyage d'Orient

BAUDOUÏ, Rémi - L'usager du monde. Voyager et correspondre avec ses proches

La leçon du voyage

GRAVAGNUOLO, Benedetto - Le voyage mental dans l'antiquité

AMIRANTE, Roberta - Entre les lignes : l'expérience du Voyage d'Orient

TAORMINA, Francesco - Une leçon d'architecture

MAISIAN, Jordana - L'art de la transposition ou comment poser un problème architectural ?

PISCOPO, Carmine - Les aquarelles du "Langage des pierres" et la mémoire du futur

Aventures photographiques

GRESLERI, Giuliano - L'Europe en zigzag et la dérive vers l'Orient

BENTON, Tim - Apprendre à voir

NAEGELE, Daniel - A quoi bon la mauvaise photographie ?

FRANCOIS, Arnaud - Les photographies d'Orient : vers l'abstraction architecturale

Les Balkans

YEROLYMPOS, Alexandra - La Grèce et les Balkans en 1911

UDOVICKI-SELB, Danilo François - Les Balkans, genèse des "Cinq points de l'architecture" ?

BOZDOGAN, Sibel - Entre orientalisme et découverte de la modernité

"Sur la terre turque"

AKCAN, Esra - L'héritage des photographies panoramiques d'Istanbul

ATAK, Tülay - Vieille ville, nouveaux fondements : l'Istanbul de Le Corbusier

SARKIS, Hashim - Bleu outremer. Déplacement géographique et urbanisme

BURIEL BIELZA, Luis - Sainte-Sophie, les rayons solaires à l'heure cosmique

Des yeux qui voient... l'Acropole

VERY, Françoise - La Grèce imaginée de Jeanneret

TSIOMIS, Yannis - L'Antiquité, Byzance et la mort

FARANTATOS, Panayotis - Entre Orient et Occident, l'autre Grèce

TSIAMBAOS, Kostas - Après l'écrasement : d'Eleusis à Delphes

KORRES, Manolis - Arrêt sur image : Athènes et l'Acropole en 1911

Le Parthénon

KONDARATOS, Savas - L’Acropole et son "autre" : Renan, Freud, Le Corbusier

COHEN, Jean-Louis - Vers une Acropole : d'Athènes à Ronchamp

TOURNIKIOTIS, Panayotis - La résurgence de l'Acropole

PENZ, François - L'ombre de l'Acropole. La Villa Savoye construite par le cinéma

IULIANO, Marco - Montage d'Orient

A travers Naples et l'Italie

FATIGATO, Orfina - A travers Naples

LINTON, Johan - La mémoire et les mots. Une relation ambivalente avec l'Italie

GILOT, Christian - Revenir sur ses pas. Le jeu savant, correct et magnifique des volumes découpés dans la lumière

BERRITTO, Alfonso Mattia - La chambre à ciel

CARRERI, Emanuele - Domus Dom-Ino. "Et le sol qui est un mur horizontal"

TALAMONA, Marida - A Rome, dans les pas de Le Corbusier

MORELLO Erica Valentina et LEONE, Ilario - Le Canope de la Villa d'Hadrien

LUCAN, Jacques - L'énigme de Pise

ΤΟ ΚΕΝΟ / συμμετοχή

'μόνο ένα πράγμα φοβάσαι μην χαθεί
αυτό που έχει ήδη χαθεί για πάντα'

Το υπάρχον κτήριο είναι ένα μικρό λαϊκό νεοκλασικό των αρχών του 20ού αιώνα. Πριν λίγα χρόνια η μοναδική κάτοικος του σπιτιού απεβίωσε, αφήνοντάς το κενό. Η σημερινή ιδιοκτήτρια θέλησε να διατηρήσει πάση θυσία το υπάρχον κενό σπίτι ως μια ενσώματη μνήμη του προσώπου και ταυτόχρονα να το επεκτείνει εισάγοντας μία νέα κατασκευή. Το νέο κτήριο έρχεται να τοποθετηθεί στο σημερινό κενό-αυλή ώστε να αγκαλιάσει το παλιό κτήριο αναπτυσσόμενο περιμετρικά γύρω του. Το νέο παρακολουθεί το παλιό και το υποστηρίζει. Στέκεται δίπλα του σε μία συνειδητή προσπάθεια να έρθει σε διάλογο με αυτό και να το κατανοήσει-ενσωματώσει. Το αποτέλεσμα είναι μία σταδιακή προγραμματική και μορφολογική ώσμωση ανάμεσα στο παλιό και το νέο. Η αρχιτεκτονική αυτή ώσμωση παράγει έναν ενιαίο κενό χώρο ανοιχτού προγράμματος ο οποίος οικειοποιείται μέρος του παλιού σπιτιού εγγράφοντας τους εξωτερικούς του τοίχους και ανοίγματα ως δικά του, εσωτερικά, χωρικά στοιχεία. Η παλιά εξωτερική σκάλα, η κύρια είσοδος και το άνοιγμα του υπογείου, επανεμφανίζονται πλέον ως εσωτερικές προβολές στον νέο χώρο, ως εσωτερικοί δίοδοι επικοινωνίας. Η άνοδος προς τα πάνω - μία κίνηση η οποία διατρέχει διαδοχικά το παλιό και το νέο - δένει συνθετικά τα δύο κτηριακά σώματα ενδυναμώνοντας τον κατεξοχήν χώρο της επαφής τους, τη διαχρονική συμβολική τους σχέση.

ΤΟ ΚΕΝΟ

Green mapping I

The main objective of the COST Action TU1201 is to study urban Allotment Gardens and their relevance for urban sustainable development by creating a scientific platform. During the last 20 years, due to densification of urban areas and increasing lose of green infrastructure, both a revival of interest in Allotment Gardens and simultaneous competition of other kind of land use occurred. The multi-character and partly contradictory nature of the Allotment Gardens makes it a relevant issue to be studied within different European urban contexts. Through selected case studies and in-depth research (into the areas of policy and urban development, sociology, ecology, urban design), focus of the Action will be on both qualitative and quantitative studies to comprehend challenges and opportunities in areas of urban design, sociology, ecology and policy. The relevance and potential of AG for urban development so far has not been studied from a European perspective. The Action will contribute to a better understanding of framwork conditions for policy actions in different European countries and emphasises to involve young researchers through well-organised networking practice.

http://www.urbanallotments.eu

Π house @ TheBest guide commercial

ή πως μπορείς να ανακαλύψεις τυχαία ένα σπίτι που έχεις σχεδιάσει να πρωταγωνιστεί σε διαφημιστικό!

ΣΕΝΑΡΙΟ: Παναγιώτης Φαφούτης
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Παναγιώτης Φαφούτης - Γιώργος Κασιώνης
ΚΑΜΕΡΑ - ΜΟΝΤΑΖ: Γιώργος Κασιώνης
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Νίκος Ψαθογιαννάκης

http://vimeo.com/52675368

Metropolis

Η ουτοπική πρόταση

Γιώτα Αναστασάκη

Ενα κλείσιμο του ματιού στην Αθήνα και στην αρχιτεκτονική πρόκληση: ναι, αυτή είναι η περιγραφή που ταιριάζει στην επιλογή του Ιδρύματος Ωνάση εξαρχής να καθιερώσει ένα βραβείο ουτοπικής πρότασης για τον διαγωνισμό Rethink Athens. Τo διεθνές προσκλητήριο για την πρόταση που ουσιαστικά και λειτουργικά θα αλλάξει το καταπονημένο κέντρο της Αθήνας είχε και αυτή την πτυχή. Αλλωστε, η αρχιτεκτονική για να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί χρειάζεται και ιδέες που μπορεί να μην είναι επιλύσιμες εκτός χαρτιού, όμως γεννούν ιδέες και νέους δημιουργικούς τρόπους. Ας μη λησμονούμε πως οι σημερινοί τεράστιοι αστέρες της διεθνούς αρχιτεκτονικής (Ζάζα Χαντίντ, Ρεμ Κούλχας κά.) ανέπτυξαν το προσωπικό τους στιλ σε περιόδους μεγάλης οικονομικής κρίσης. Χωρίς δουλειά και αναθέσεις, νέοι αρχιτέκτονες άρχισαν να πειραματίζονται με τις φόρμες στο χαρτί. Ετσι, όταν ήταν ώριμες οι συνθήκες να δεχτούν ένα νέο κύμα ιδεών και μορφών (εφαρμόσιμων πλέον μέσα από ειδική επεξεργασία), αναπτύχθηκε η νέα μορφή αρχιτεκτονικής που κυρίως βρήκε έκφραση σε χώρους που απευθύνονται σε ευρύ κοινό (όχι τόσο σε κατοικίες).

Αναζητώντας λοιπόν την ουτοπία, το Rethink Athens βράβευσε αυτή την ευφάνταστη και ικανή να σκεφτεί εκτός ορίων πρόταση που κατέθεσαν ο Κωνσταντίνος Τσαμπάος και η Μυρτώ Κιουρτή. Εφορμώντας από μια φράση του Ιμάνουελ Καντ: “Act as if your maxims should serve at the same time as the universal law”.

Η πρόταση εξαρχής εστίασε σε μια κοινά αποδεκτή αλήθεια που ευθύνεται για την κακοδαιμονία της Αθήνας: στην αδιαφορία που συχνά δείχνει τόσο το λεγόμενο κράτος όσο και οι ίδιοι οι πολίτες για τον δημόσιο χώρο. Η έλλειψη της κουλτούρας του υπεύθυνου πολίτη απέναντι στην ίδια του την πόλη προκαλεί αλλοιώσεις στον δημόσιο χώρο και τον ρίχνει βορά στην παραβατικότητα και την εξαθλίωση. Με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή της Ομόνοιας, όπως επισημαίνουν οι Κωνσταντίνος Τσαμπάος και Μυρτώ Κιουρτή. Μέσα από αυτή τη διαπίστωση, προχώρησαν στη διατύπωση της πρότασής τους, που κέρδισε το βραβείο της ουτοπικής, εισάγοντας βασικές αρχές και μεθόδους της αρχιτεκτονικής, της κοινωνιολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Η διεπιστημονική αυτή προσέγγιση στοχεύει στον μετασχηματισμό της οδού Πανεπιστημίου σε έναν δημόσιο χώρο ο οποίος θα βοηθήσει τους Αθηναίους να επαναπροσδιορίσουν κριτικά τη σχέση τους με τον δημόσιο βίο.

Ομως η ανάλυση της περίπλοκης σχέσης του Αθηναίου με τον δημόσιο χώρο -και την αντιμετώπιση του ιδιωτικού του χώρου- κρίθηκε αναγκαία. Η ομάδα που διακρίθηκε ήθελε να αποσαφηνίσει πώς ακριβώς διαμορφώνεται η σχέση ανάμεσα στο ιδιωτικό και το συλλογικό. Να απογυμνώσει αυτόν τον μηχανισμό, αφού «ως γνωστόν η διασπορά της ιδιοκτησίας στα μεσαία στρώματα οδήγησε στην περίπτωση της Ελλάδας σε εκτεταμένη ιδιοκατοίκηση σε αντίθεση με το καθεστώς της μαζικής κατοικίας χαρακτηριστικό της Δυτικής Ευρώπης. Η κοινωνική διασπορά της μικρής ιδιοκτησίας διαμορφώνει στην περίπτωση της Ελλάδας μια ειδική σχέση ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία. Σε αυτή οφείλεται η έντονη ατομικότητα που χαρακτηρίζει τους Ελληνες πολίτες, αλλά και η μειωμένη κοινωνική συνείδηση».

Η κεντρική ιδέα της πρότασης, λοιπόν, έρχεται να εισάγει την επαναστατική έννοια της υιοθεσίας τμημάτων του δημόσιου χώρου από τους πολίτες! Ενα σημαντικό άλμα μπροστά από την ευρέως διαδομένη σε μητροπόλεις του κόσμου τεχνική του guerilla gardening. Δηλαδή της «κατάληψης» κενών χώρων με χώμα στις πόλεις για τη δημιουργία βοτανικών κήπων. Μια τάση που βλέπουμε εσχάτως και στην Αττική – στον Κεραμεικό, στο Νέο Ηράκλειο, αλλά και αλλού. Ακολουθεί αναλυτικά το σκεπτικό των Κωνσταντίνου Τσιαμπάου και Μυρτώς Κιουρτή.

Η πρότασή μας για την οδό Πανεπιστημίου στοχεύει σε έναν επαναπροσδιορισμό της παραπάνω κοινωνικής και ιστορικής συνθήκης. Προτείνουμε τον επιμερισμό της κεντρικής περιοχής της οδού Πανεπιστημίου σε μικρά κομμάτια διαστάσεων 4 μέτρων πλάτους επί 12 μέτρων μήκους. Καλούμε στη συνέχεια τους πολίτες της Αθήνας να υιοθετήσουν τα επιμέρους αυτά τμήματα του δημόσιου χώρου μέσω ανοιχτής πρόσκλησης και κλήρωσης η οποία θα ενσωματώνει συγκεκριμένα κριτήρια. Προτείνουμε μια σειρά αναλυτικών κανονισμών με τη μορφή μιας Χάρτας της Πανεπιστημίου, η οποία θα ορίζει με ακρίβεια τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών απέναντι στο κομμάτι του δημόσιου χώρου το οποίο θα υιοθετούν. Η περίοδος υιοθεσίας των τμημάτων του αστικού χώρου θα είναι τέσσερα χρόνια.

Μπροστά στην τριλογία της Βιβλιοθήκης, του Πανεπιστημίου και της Ακαδημίας, τα τμήματα του δημόσιου χώρου θα προσφέρονται για υιοθεσία σε Ελληνες πολίτες που έχουν διακριθεί για την προσφορά τους στις τέχνες και στα γράμματα. Η επιλογή τους θα γίνεται ανά τρία χρόνια από τη σύγκλητο του Πανεπιστημίου και την Ακαδημία Αθηνών.

Η οδός Πανεπιστημίου μπορεί με τον τρόπο αυτό να λειτουργήσει ως εκπαιδευτική διαδικασία η οποία στοχεύει στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης των Ελλήνων πολιτών με τον δημόσιο βίο. Η παραπάνω διαδικασία θα βοηθήσει στην αλλαγή της νοοτροπίας των Ελλήνων πολιτών, δείχνοντας ότι ο σεβασμός των νόμων και του δημόσιου χώρου δεν περιορίζει τη δημιουργικότητα ή την ελευθερία αλλά αντίθετα διασφαλίζει και ενισχύει και τις δύο.

http://www.metropolispress.gr/

Athensvoice.gr

Στην πόλη μας σαν «στο σπίτι μας»

Οι αρχιτέκτονες που απέσπασαν το βραβείο καλύτερης «ουτοπικής πρότασης» στον διαγωνισμό Re-think Athens, εξηγούν τη φιλοσοφία του σχεδίου τους.

Των Κώστα Τσιαμπάου και Μυρτώς Κιούρτη

Γιατί είναι έτσι οι πόλεις μας; Φταίει το κράτος; Φταίνε οι αρχιτέκτονες; Ή μήπως η σχέση που έχουμε εμείς οι ίδιοι, οι Έλληνες πολίτες, με το δημόσιο χώρο;

Η εικόνα της ελληνικής πόλης είναι η αντανάκλαση του πώς αντιλαμβανόμαστε και πώς διαπραγματευόμαστε τη σχέση μας όχι μόνο με το δημόσιο χώρο, αλλά με το δημόσιο βίο και με την κοινωνία συνολικά, με ό,τι δηλαδή εκτείνεται πέρα από τον προστατευτικό και μαζί προστατευμένο κλοιό της ιδιωτικής μας σφαίρας.

Οι Έλληνες έχουμε μια ιδιόμορφη σχέση με το συλλογικό, το δημόσιο. Σαν άνθρωποι νοιαζόμαστε ιδιαίτερα για ό,τι νιώθουμε ότι είναι κτήμα μας, περιουσία μας, δικό μας ή των «δικών» μας. Οτιδήποτε όμως βρίσκεται εκτός αυτών των ορίων, όπως το δημόσιο ή το συλλογικό, μας μοιάζει ανοίκειο, ξένο (δηλαδή από-έξω), εξωτερικό και συχνά το αντιμετωπίζουμε με αδιαφορία, αν όχι με εχθρότητα. Αυτή η ιδιότυπη σχέση που έχουμε με οτιδήποτε είναι δημόσιο βασίζεται κυρίως σε πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.

Στην Ελλάδα ο καθένας μας κατέχει συνήθως ένα μικρό κομμάτι ιδιοκτησίας, το οποίο έχει δικαίωμα να φτιάξει όπως αυτός νομίζει: είναι ο χώρος του, το σπίτι του, το ισχυρό αυτό κύτταρο της ιδιωτικής του ζωής. Είναι άλλωστε γνωστό ότι η Ελλάδα παρουσιάζει ένα πολύ μεγάλο ποσοστό διασποράς της ιδιοκτησίας και αντίστοιχα υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης, πολύ μεγαλύτερο από αυτό που συναντάμε στις υπόλοιπες δυτικές κοινωνίες. Στην Ελλάδα η σχέση του ατόμου με τον δικό του, προσωπικό, ιδιωτικό και άρα οικείο χώρο είναι εξαιρετικά σημαντική. Οι Έλληνες αγαπάμε τα σπίτια μας, νιώθουμε υπεύθυνοι για αυτά, τα φροντίζουμε, τα θεωρούμε σχεδόν προέκταση του εαυτού μας.

Αντίθετα, με έναν περίεργο τρόπο, νιώθουμε ότι ο δημόσιος χώρος, η πόλη, δεν μας ανήκει, τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που μας ανήκει το δικό μας μικρότερο ή μεγαλύτερο κομματάκι γης. Έτσι, για παράδειγμα, θεωρούμε εντελώς ανάρμοστο να έχουμε σκουπίδια στο σαλόνι μας, όχι όμως και τόσο τραγικό να έχουμε σκουπίδια στο σαλόνι της πόλης μας, δηλαδή στις πλατείες της. Θα ποτίσουμε τις γλάστρες στο περιμετρικό μας μπαλκόνι, πολύ σπάνια όμως τα δεντράκια στο δημόσιο μπαλκόνι, δηλαδή στο πεζοδρόμιό μας.

Κι αυτό γιατί θεωρούμε ότι για αυτόν το χώρο, ο οποίος δεν είναι δικός μας, δεν είναι το σπίτι μας, κάποιος άλλος, που δεν είμαστε εμείς, είναι υπεύθυνος, κάποιος άλλος θα τον φροντίσει, κάποιος άλλος θα τον νοιαστεί, κάποιος άλλος θα τον προστατεύσει. Μόνο που στην πραγματικότητα αυτός ο «άλλος» δεν υπάρχει ή τουλάχιστον δεν υπάρχει με τον τρόπο που εμείς τον φανταζόμαστε. Διότι αυτός ο «άλλος» είναι απλά όλοι εμείς μαζί.

Κάνοντας αυτές τις σκέψεις αποφασίσαμε να συμμετέχουμε στον ευρωπαϊκό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό Re-Think Athens, για τον ανασχεδιασμό του κέντρου της Αθήνας με άξονα την οδό Πανεπιστημίου, θέλοντας να προτείνουμε κάτι που θα επιχειρούσε να αλλάξει αυτή ακριβώς την σχέση μας με την πόλη.

Σκεφτήκαμε ότι αφού οι Έλληνες έχουμε μάθει να αγαπάμε τόσο πολύ το δικό μας χώρο και αφού δεν έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε δικόν μας το χώρο της πόλης, τότε ας κάνουμε το εξής: ας πάρουμε αυτόν το δημόσιο χώρο, την Πανεπιστημίου για παράδειγμα, και ας τη χωρίσουμε σε μικρά κομμάτια γης των 50 τετραγωνικών, δηλαδή περίπου όσο είναι ένα δυάρι. Ας καλέσουμε μετά τους Αθηναίους πολίτες να «υιοθετήσουν» ο καθένας ένα τέτοιο μικρό κομμάτι γης, να αναλάβουν δηλαδή υπό την προστασία τους, σαν να είναι σπίτι τους, ένα τμήμα του δημόσιου χώρου της πόλης.

Η περίοδος υιοθεσίας των μικρών αυτών δημόσιων-ιδιωτικών χώρων θα είναι τέσσερα χρόνια. Οι πολίτες που θα υιοθετούν τμήματα του δημόσιου χώρου θα επιλέγονται βάσει ενός κειμένου τους στο οποίο θα αναφέρουν για ποιους λόγους επιθυμούν να συμμετέχουν σε μια τέτοια διαδικασία. Η επιλογή θα γίνεται από μια επιτροπή η οποία θα απαρτίζεται από εκπροσώπους του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, του Δήμου Αθηναίων, της Σχολής Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών, του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Ακαδημίας Αθηνών.

Ο κάθε Αθηναίος ο οποίος θα υιοθετεί ένα τέτοιο κομματάκι του δημόσιου χώρου θα μπορεί να φυτέψει εκεί το δέντρο του και να φτιάξει, σε συνεργασία με ένα εργαστήριο που θα υποστηρίζεται από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων και τη Σχολή Καλών Τεχνών, μια μικρή κατασκευή, όπως ένα στέγαστρο, ένα καθιστικό, ένα έργο τέχνης. Επίσης θα μπορεί να «κλείνει» αυτό το κομμάτι του δημόσιου χώρου τρεις φορές τον χρόνο προκειμένου να κάνει εκεί τη γιορτή του ή το πάρτι του των γενεθλίων του. Κάθε πολίτης τέλος θα έχει δικαίωμα και μαζί υποχρέωση να αναγράφει το όνομά του και μαζί μια φράση που τον εκφράζει, στο δάπεδο του δικού του δημόσιου χώρου.

Αυτή η κίνηση θα είναι δηλωτική του συμβολαίου που συνάπτει με την πόλη, ότι αυτός δηλαδή θα έχει υπ’ ευθύνη του αυτό το μικρό κομμάτι γης που όλοι εμείς του εμπιστευόμαστε. Ας θυμηθούμε εδώ μια πρακτική που μας έρχεται από τα παλιά και η οποία φαίνεται ότι στην ελληνική περίπτωση λειτουργεί καλά. Στα χωριά, μπορεί κάποιος να δωρίσει κάτι στην κοινότητα, όπως τη βρύση της πλατείας. Πάντα ο δωρητής αναγράφει το όνομά του σε αυτό που προσφέρει και έτσι καθίσταται υπεύθυνος για την καλή λειτουργία του και τη συντήρησή του. Στη συνέχεια μιας τέτοιας παράδοσης βρίσκεται και η πρακτική της αναγραφής του ονόματος του πολίτη που υιοθετεί μέρος του δημοσίου χώρου στην περίπτωση της Πανεπιστημίου.

Για να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά μια τέτοια συνθήκη θα υπάρχει μια σειρά από κανονισμούς (η Χάρτα της Πανεπιστημίου) όπου θα ορίζονται ποιες ακριβώς είναι οι υποχρεώσεις και ποια τα δικαιώματα των πολιτών οι οποίοι συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Με έναν τέτοιο τρόπο η οδός Πανεπιστημίου θα μπορούσε να γίνει το πείραμα και μαζί το σύμβολο μιας νέας σχέσης μας με το δημόσιο χώρο, το δημόσιο βίο και την κοινωνία μας συνολικά. Στο κέντρο δηλαδή της πόλης μας, θα δοκιμάζαμε τους εαυτούς μας, και θα προσπαθούσαμε να αμφισβητήσουμε συνήθειες και νοοτροπίες που μέχρι σήμερα μας εμποδίζουν να φτιάξουμε την πόλη μας και μαζί με αυτήν την κοινωνία μας όπως στ' αλήθεια τις θέλουμε: αγαπώντας τες δηλαδή και φροντίζοντάς τες σαν να είναι το σπίτι μας!

Η συμμετοχή μας, την οποία δουλέψαμε σε συνεργασία με τον κοινωνιολόγο Παναγή Παναγιωτόπουλο, διακρίθηκε στο διαγωνισμό αποσπώντας το βραβείο της καλύτερης ουτοπικής πρότασης. Νιώθουμε μεγάλη χαρά για αυτή τη βράβευση αν και εμείς από την αρχή πιστεύαμε ότι η πρότασή μας είναι μια ουτοπία «ρεαλιστική», ένα όραμα δηλαδή για την Αθήνα που όμως πατάει πάνω στην πραγματικότητα αυτού που όντως είμαστε.