Το μοντέρνο βλέμμα στην 'ελληνική' φύση

Τα Τετράδια του Μοντέρνου 7 / Το μοντέρνο βλέμμα στην 'ελληνική' φύση
Επιμέλεια: Αμαλία Κωτσάκη και Κώστας Τσιαμπάος
Αθήνα: Futura, 2020 (290 σελίδες)

Σε συνεργασία της Σχολής Αρχιτεκτόνων Πολυτεχνείου Κρήτης με το ελληνικό docomomo.

Στα περιεχόμενα του τόμου περιλαμβάνονται ύστερα από επιλογή 19 κείμενα διακεκριμένων ακαδημαϊκών αλλά και νεώτερων ερευνητών, κυρίως αποτελέσματα πρωτογενών ερευνών, τα οποία είχαν παρουσιαστεί ως ανακοινώσεις στο συνέδριο.

Τα άρθρα κατανέμονται σε δύο μέρη:

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΚΑΙ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. ΟΔΟΙΠΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ και ΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΔΙΑΛΟΓΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΥΣΗ.

Η παρουσίαση του Αλέξανδρου Παπαγεωργίου – Βενετά για το τουριστικό περίπτερο στο Τροφώνιο της Λειβαδιάς (1950) με τη διατήρηση μάλιστα του προφορικού χαρακτήρα της επελέγη ως εισαγωγικό κείμενο του τόμου. Πρόκειται για ένα από τα πρώτα και από τα πλέον χαρακτηριστικά έργα στα οποία η αρχιτεκτονική τοπίου συνομίλησε με τη μοντέρνα ελληνική αρχιτεκτονική μέσα σε μια φύση πλούσια σε ιστορία και μυθικούς συμβολισμούς.

Το πρώτο μέρος του βιβλίου με τίτλο ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΚΑΙ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. ΟΔΟΙΠΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ περιλαμβάνει κείμενα τα οποία αναδεικνύουν την αναφορά στην ελληνική φύση ως καταστατική συνθήκη της νεωτερικότητας (Κ. Μωραΐτης), ερευνούν μέσα από κείμενα τις θεωρητικές και ιδεολογικές διαστάσεις του ελληνικού τοπίου ως έννοιας (Ν. Μαγουλιώτης, Κ. Τσιαμπάος), αφηγούνται μοντέρνα ταξίδια στην ελληνική ύπαιθρο και άγνωστες σχεδιαστικές καταγραφές (Θ. Σωτηρίου, Φ. Πανηγυράκης), εμβαθύνουν στην φιλοσοφική ματιά απέναντι στο τοπίο συγκεκριμένων μοντέρνων Ελλήνων αρχιτεκτόνων (Λ. Δήμα, Π. Τουρνικιώτης, Ε. Λιβάνη, Σ. Αλιφραγκής) ή φωτίζουν τη σημασία ενός συγκεκριμένου τόπου, της Κρήτης, για τη μοντέρνα ελληνική αρχιτεκτονική (Α. Κωτσάκη).

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου με τίτλο ΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΔΙΑΛΟΓΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΥΣΗ επικεντρώνεται σε μελέτες και έργα αρχιτεκτονικής ή/και αρχιτεκτονικής τοπίου τα οποία είναι ελάχιστα γνωστά και ταυτόχρονα συνδέονται με καίρια θέματα-ερωτήματα που απασχολούν διαχρονικά την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: την αρχιτεκτονική στο όριο με το νερό (Τ. Ανδριανόπουλος, Χ. Μακεδονοπούλου), την αρχιτεκτονική επέμβαση στην απομακρυσμένη, ορεινή Ελλάδα (Ι. Βομπίρη, Αιμ. Αθανασίου), τις προαστιακές τοπιακές-αρχιτεκτονικές διαμορφώσεις (Αλ. Ζώμας, Μ. Νοδαράκη και Μ. Τασσοπούλου), τις ‘παραμελημένες’ στρατιωτικές εγκαταστάσεις (Β. Πετρίδου), τα ‘ξεχασμένα’ έργα αρχιτεκτονικής τοπίου (Αλ. Βαζάκας), τις μοναδικές αρχιτεκτονικές-τοπιακές δημιουργίες (Κ. Κάλφα και Μ. Παπαβασιλείου).

Το εύρος των προσεγγίσεων ανέδειξε την σχέση μοντέρνας αρχιτεκτονικής και ελληνικής φύσης ως ένα από τα πλέον πρόσφορα πεδία έρευνας και προβληματισμού με εμφανή την φιλοσοφική του διάσταση. Πρόκειται για μείζονος σημασίας ζήτημα το οποίο δεν περιορίζεται στο περιβάλλον των αρχιτεκτόνων αλλά αφορά και ευαισθητοποιεί το ευρύτερο κοινό.

Η έκδοση πολλά οφείλει στην υποστήριξη του Φιλολογικού Συλλόγου Χανίων «Ο Χρυσόστομος» και της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Εισαγωγή
- Αλέξανδρος Παπαγεωργίου- Βενετάς / Αρχιτεκτονική με κριτήρια τη Φύση και την Ιστορία. Το Τουριστικό Περίπτερο στο Τροφώνιο της Λιβαδειάς (1962-2018)

Α. ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΚΑΙ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. ΟΔΟΙΠΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ

- Κωνσταντίνος Μωραΐτης / Περί του «Ελληνικού Τοπίου»: Πολιτισμική σύνθεση και τοπιακό υπόβαθρο
- Νίκος Μαγουλιώτης / Ο Περικλής Γιαννόπουλος και η νεοελληνική αρχιτεκτονική
- Κώστας Τσιαμπάος / Η φύση ως παράδοση και ταυτότητα της αρχιτεκτονικής
- Θανάσης Θ. Σωτηρίου / «Το τοπίο έλαμπε στον ήλιο με φλεγόμενα χρώματα». Η προσέγγιση του Ισαάκ Σαπόρτα στο φυσικό τοπίο του ελλαδικού χώρου
- Φοίβος Πανηγυράκης / Arthur Staal, ταξιδιωτικές σημειώσεις για το Ελληνικό τοπίο
- Λίνα Δήμα / Εκφάνσεις της φύσης και πολεοδομικά οράματα στη σκέψητου Ιωάννη Δεσποτόπουλου
- Παναγιώτης Τουρνικιώτης / Ελευσίνα - Μύκονος. Τοπίο και φύση στη σκέψη και το έργο του Άρη Κωνσταντινίδη
- Ελένη Λιβάνη / Τα «χωριά» και το «τοπείο»: Θεωρήσεις του Άρη Κωνσταντινίδη για την «ελληνική» φύση
- Σταύρος Αλιφραγκής / Η Φύση στη «Βιβλιοθήκη» του Μοντέρνου Αρχιτέκτονα: Δημήτρης Α. Φατούρος
- Αμαλία Κωτσάκη / Το μοντέρνο βλέμμα στη φύση της Κρήτης

Β. ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΞΕΝΟΙ ΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΣΧΕΔΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΗ

- Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος / Ελληνική ακτογραμμή υπό νεωτερική γραμμή: Θέρετρα του Ι.Δεσποτόπουλου
- Ιουλία Βομπίρη / Σανατόρια – Αρχιτεκτονική αντίληψη στο Μαγικό Βουνό
- Αιμιλία Αθανασίου / Περτούλι Revisited: η μοντέρνα επιστροφή στο δάσος
- Αλέξανδρος Ζώμας / Τοπιακές κατασκευές στα όρια του μοντέρνου: Τρείς μελέτες του Αλέξανδρου Παπαγεωργίου-Βενετά, 1957-1961
- Χαρίκλεια (Χάρις) Μακεδονοπούλου / Όλοι παραλία! Η περίπτωση του Ξενία Μεσολογγίου
- Βασιλική Πετρίδου / Φυσική ελευθερία και στρατιωτική πειθαρχία στους οικισμούς του Αυτόνομου Οικοδομικού Οργανισμού Αξιωματικών (ΑΟΟΑ)
- Μαρία Νοδαράκη, Μαρία Τασσοπούλου / Η μεσογειακή ουτοπία της Jaqueline Tyrwhitt. Ένα μοντέρνο όραμα στην ελληνική ύπαιθρο
- Κωνσταντίνα Κάλφα, Μάρα Παπαβασιλείου / Το άμεσο περίβλημα μέσα στη φύση: περί Ιάννη Ξενάκη και Αμοργού
- Αλέξανδρος Θ. Βαζάκας / Η ειδικότητα της αρχιτεκτονικής τοπίου και ο ύστερος Ελληνικός μοντερνισμός

ISBN 978-960-9489-96-6
290 σελ. / 15 x 24 εκ. / α/μ φωτογραφίες και σχέδια

docomomo.gr