’60 + 60 | ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΙΙ Η πρώτη εποχή διδασκαλίας της αρχιτεκτονικής από απόσταση

Η Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ σας προσκαλεί την Τετάρτη 15 Ιουλίου και ώρα 16:00, στην τηλε-ημερίδα με θέμα:

’60 + 60 | ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΙΙ
Η πρώτη εποχή διδασκαλίας της αρχιτεκτονικής από απόσταση

- παρακολουθήστε ζωντανά στο κανάλι της Σχολής στο Youtube (προτιμότερη σύνδεση για ακροατές)
- ή από αυτόν τον σύνδεσμο (για ενεργή συμμετοχή στην ημερίδα - σύνδεση για ομιλητές)
- κατεβάστε το πρόγραμμα της τηλε-ημερίδας από εδώ

Εισαγωγή

Η επέκταση και γενίκευση των εφαρμογών της Κυβερνητικής στη λειτουργία των «Υπηρεσιών Διεκπεραιώσεως» θα ελευθερώσει ένα μεγάλο ποσοστό εργαζομένων από απασχολήσεις ρουτίνας […] και θα καταργήσει την ανάγκη μετακινήσεως των εργαζομένων στον τόπο της διεκπεραιώσεως. […] Η λειτουργία των «Υπηρεσιών Διεκπεραιώσεως» θα πραγματοποιείται με την «τηλε-εργασία» από οποιαδήποτε θέση του αστικού, του εθνικού ή του παγκόσμιου χώρου, και θα επιτρέπει την «τηλε-εξυπηρέτηση». […] Η μετακίνηση με μηχανικά μέσα σε μεγαλύτερες αποστάσεις θα αφορά εξαιρετικές περιπτώσεις επαφών. Η συχνότης όμως των μετακινήσεων αυτών θα μειώνεται με την τελειοποίηση των μέσων «τηλε-επαφών».

Τάκης Ζενέτος

Στο φαντασιακό της ‘Ηλεκτρονικής Πολεοδομίας’, πάνω στην οποία δούλευε ο Τάκης Ζενέτος, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, η μαζική τηλε-εργασία, τηλε-επαφή και τηλε-εξυπηρέτηση θα έδινε τη λύση στο πρόβλημα της συνεχούς επέκτασης της πόλεων και της ραγδαίας υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος. Σε αυτό το πλαίσιο ορίζονταν ξεκάθαρα μια μεταβατική περίοδος που θα διένυε η κοινωνία μέχρι να εγκαθιδρυθεί πλήρως η νέα πραγματικότητα. Το ενδιαφέρον στη θεωρία των μεταβάσεων, όπως την καταλαβαίνουμε και μέσα από την πρόταση του Ζενέτου, είναι ο ορισμός της μετάβασης ως διαδικασία, ανεξάρτητα από την ολοκλήρωσή της και για την επίτευξη κάθε είδους μετάβασης είναι απαραίτητη η επινόηση νέων εργαλείων που θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της νέας πραγματικότητας, ανεξάρτητα από το αν και το πότε αυτή θα επέλθει.

Στην εποχή της πανδημίας του Covid-19 οι τεχνολογίες επικοινωνίας έλαβαν πράγματι κεντρικό ρόλο. Οι νέες συνθήκες τηλε-εργασίας, τηλε-εκπαίδευσης και τηλε-εξυπηρέτησης, καθώς και ο περιορισμός μετακίνησης παράλληλα με την ανάγκη ‘απόδρασης’ από την κατοικία και τον ιδιωτικό χώρο, ανέδειξε τη σημασία των δημόσιων και ανοιχτών χώρων στην πόλη, ώθησε κατοίκους της πόλης προς την (επαν)οικειοποίηση των γειτονιών τους και ανέδειξε μια σειρά από ευρύτερα ζητήματα που ‘αγνοούνταν’ –όπως τις ανισότητες κάθε είδους– προς χάριν μιας κυρίαρχης οπτικής περί ανάπτυξης. Αν και τα μελλοντολογικά αρχιτεκτονικά οράματα, σαν αυτό του Ζενέτου, ήθελαν να βλέπουν το μέλλον ψηφιακό, σήμερα, που όλοι μας έχουμε βιώσει μια συνθήκη που η φυσική επαφή έχει υποκατασταθεί, σε μεγάλο βαθμό, από την ψηφιακή επικοινωνία, αναρωτιόμαστε για το αν αυτό που βιώσαμε/βιώνουμε αποτελεί ανταπόκριση σε μια έκτακτη κατάσταση ή μια «νέα κανονικότητα» ή και τα δύο, και με ποιους όρους.

Ο τομέας της αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης αναγκάστηκε να ανταποκριθεί ταχύτατα στις νέες συνθήκες με τρόπους οι οποίοι δεν ήταν απαραίτητα οικείοι ή εδραιωμένοι, αναδεικνύοντας νέες δυνατότητες και σοβαρούς περιορισμούς. Στην ανταπόκριση αυτή, μια σειρά προκλήσεων ήρθαν να διαμορφώσουν τις διαδικασίες μάθησης και διαλόγου, οι οποίες, με τη σειρά τους, αναδιαμόρφωσαν το περιεχόμενο και τους τρόπους εκπαίδευσης, αναστοχαζόμενες πάνω σε ευρύτερα ερωτήματα για τη νέα κατάσταση και τις μελλοντικές προοπτικές. Πως μελετάμε, κατανοούμε και παρεμβαίνουμε στις πόλεις και τις γειτονιές όταν η μετακίνηση αλλά και η επικοινωνία μεταλλάσσονται; Πως και με ποιους όρους συζητάμε για αναπτυξιακές οπτικές και παραγωγικές διαδικασίες, αλλά και για τις χωρο-κοινωνικές ανισότητες; Πως ενσωματώνεται στη μελέτη και τον σχεδιασμό των πόλεων και γειτονιών η εμφανής πλέον ανάγκη για δημόσιους, ανοιχτούς χώρους; Ποιοι νέοι συμβολισμοί και βιώματα συνδέονται την πόλη και τη γειτονιά;

Αλλά και στη σύγχρονη τέχνη η αξιολόγηση και ο επαναπροσδιορισμός του μέσου (medium) μοιάζει πάλι επίκαιρος. Παρ όλο που αποκατηγοριοποίηση και η ριζική αναδιατύπωση όλων των συμβατικών εκφραστικών εργαλείων που καθόρισαν τον δυτικό πολιτισμό είναι σε συνεχή διαβούλευση, παραμένει καίρια η διεύρυνση των μέσων που επιτάσσει η κάθε εποχή. Όσο το έργο τέχνης γενικεύεται από τον πληθωρισμό των μέσων, τόσο επιβεβλημένος γίνεται ο προσδιορισμός της ουσίας της ίδιας της Τέχνης. Ο εξ αποστάσεως στοχασμός του δημόσιου χώρου αποκτά τα χαρακτηριστικά μιας εικαστικής υβριδικής κατασκευής με την εμπειρία, τη μνήμη, το κοινωνικό και το ιστορικό αποτύπωμα του χώρου να διατυπώνονται πρωτογενώς ως αναλογικές εικόνες, τρισδιάστατοι όγκοι, συστήματα, αποτυπώματα ατομικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων, μέσα από νοητικές αφαιρέσεις και τρόπους αναπαράστασης.

Plague, cholera, embola, HIV, covid-19… η κάθε εποχή έχει τη δική της χίμαιρα. Απομονωμένοι για ώρες εμπρός από μια οθόνη τηλεπικοινωνίας, ή δυσπνέοντας πίσω από μια μάσκα, βρεθήκαμε πρωταγωνιστές ενός παγκόσμιου συγχρονισμού. Αυτό που κάνει την νέα εποχή διαφορετική από τις πολλές προηγούμενες είναι ότι καταρχήν συμβαίνει σε υποατομικό επίπεδο, εκεί που η ίδια ύλη αρχίζει και αμφισβητεί την υπόσταση της. Την ίδια στιγμή ένα νέο βιο-τεχνολογικό οικοσύστημα γίνεται αισθητό, με τη σύγχρονη γενετική μηχανή να παράγει νέους, ενισχυμένους (augmented) χαρακτήρες και σχέσεις. Το ανθρώπινο σώμα, ως κανόνας για την τάξη και την αναλογία των πραγμάτων, μοιραία καλείται να συνυπάρξει με όλα τα νέα υβριδικά γονότυπα που δημιουργούνται σε μια νέα ψηφιακή (digital) εκδοχή του κόσμου, όπου ο αρχιτεκτονικός χώρος, ως interface του συμβολικού με το φυσικό, αναβοσβήνει σιωπηρά στη γλώσσα των bits, αναβιώνοντας τη μοντέρνα ουτοπία του Ζενέτου, 60 χρόνια μετά το 1960.

Ο στόχος αυτής της ημερίδας είναι κυρίως ένας ανοιχτός ακαδημαϊκός διάλογος γύρω από την παρούσα συνθήκη και με βάση τις διαφορετικές επιστημονικές περιοχές και τα ποικίλα ερευνητικά ενδιαφέροντά μας όχι ένας απολογισμός-καταγραφή της προσωπικής και συλλογικής εμπειρίας της διδασκαλίας της αρχιτεκτονικής σε ψηφιακό περιβάλλον, κάτι που θα γίνει σε επόμενη ημερίδα, το ερχόμενο φθινόπωρο.

Η οργανωτική επιτροπή,

Γ. Γρηγοριάδης
Μ. Κατσαρός
Π. Κουτρολίκου
Π. Τουρνικιώτης
Κ. Τσιαμπάος 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ


16.00 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ

Παναγιώτης Τουρνικιώτης, Κοσμήτορας ΣΑΜ -Καθηγητής ΕΜΠ

Η διαμάχη των Αρχαίων και των Μοντέρνων, ή αν πρέπει κάψουμε το ομοίωμα του Ζενέτου στο αίθριο του Αβέρωφ

 

16.15 Νίκος Αναστασόπουλος, Επίκ. Καθηγητής ΕΜΠΠανδημίες, πόλεις, και ενδείξεις για το μέλλον της αστικής συνθήκης

 

16.30 Λεωνίδας Κουτσουμπός, Επίκ.Καθηγητής ΕΜΠ

Online offline: Ο δημόσιος χώρος και οι ψηφιακές τεχνολογίες τον καιρό της πανδημίας

 

16.45 Ρίβα Λάββα, Επίκ. ΚαθηγήτριαΕΜΠ

Τηλε-ζωή: εκτός τόπου και χρόνου

 

17.00 Κώστας Ντάφλος, Αν. Καθηγητής ΕΜΠ

Η ψηφιακή δημόσια σφαίρα της ιστορικής net.art από την επίκαιρη οπτική της χωρικής, της ενσώματης και της επιτελεστικής στροφής στις τέχνες και τον αρχιτεκτονικό χώρο

 

17.15 Άννα-Μαρία Παπαγιαννάκου, Επικ. διδακτικό έργοΕΜΠ

Μιλώντας σας από μία άλλη θέση για την εγγύτητα

 

ΣΥΖΗΤΗΣΗ -ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

 

18.00 Σοφία Τσιράκη, Αν. Καθηγήτρια ΕΜΠ

Διαδικτυακή αρχιτεκτονική εκπαίδευση: τρόπος στοχαστικής διδασκαλίας ή διεκπεραιωτικής εργασίας; 

 

18.15 Δημήτρης Σεβαστάκης, Καθηγητής ΕΜΠ

Αμφιβολία

 

18.30 Αριάδνη Βοζάνη, Αν. Καθηγήτρια ΕΜΠ

Χρονικά και χωρικά ‘κενά’

 

18.45 Σωτήρης Κωτσόπουλος, Επίκ. Καθηγητής ΕΜΠ

Η προσωπική ματιά κατά την εποχή της ψηφιοποίησης

 

19.00 Κων/νος Μωραΐτης, Καθηγητής ΕΜΠ

Ο William Morris και η τηλεδιδασκαλία: ‘ευφυής’ πολιτική ή cyberpank;

 

19.15 Κώστας Τσιαμπάος, Επίκ. Καθηγητής ΕΜΠ

Σημείωμα από το μέλλον

 

ΣΥΖΗΤΗΣΗ–ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

 

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

 

Νίκος Αναστασόπουλος | Πανδημίες, πόλεις, και ενδείξεις για το μέλλον της αστικής συνθήκης

Μία παύση στην συνηθισμένη, φρενήρη, και δεδομένη πραγματικότητα σε πλανητικό επίπεδο επέτρεψε την επιτάχυνση ορισμένων διαδικασιών σε εξέλιξη, κυρίως όμως την παρατήρηση στην πράξη των φαινομένων που έλαβαν χώρα χάρη σε αυτήν: οι πόλεις σταμάτησαν, ο δημόσιος χώρος πάγωσε. Ο αέρας καθάρισε, και υποδέχθηκε τη δραστηριότητα άλλων μορφών ζωής, ενώ οι άνθρωποι επινόησαν ακόμη νεότερους επικοινωνίας, πληροφόρησης, ψυχαγωγίας και εκπαίδευσης.Στοχαστές της εποχής μας, όπως ο Yuval Noah Harari, μας προειδοποιούν για το ότι μόλις περάσει η καταιγίδα, θα κατοικούμε ήδη σε έναν διαφορετικό κόσμο, και ο Bruno Latour μας ζητά όχι μόνο να είμαστε μάρτυρες αλλά επίσης παράγοντες της αλλαγής, μελετώντας αυτές τις παρατηρήσεις και σταθμίζοντας τες προς ανάληψη δράσης. Η παρούσα εισήγηση επιχειρεί να καταγράψει μέσα από την βιωματική προσωπική παρατήρηση σε κλίμακα γειτονιάς, αλλά και την παρακολουθηση διαφόρων σημαντικών φαινομένων σε παγκόσμια κλίμακα, τις ενδείξεις για μερικά πιθανά εναλλακτικά σενάριατης αστικής συνθήκης.

 

Αριάδνη Βοζάνη | Χρονικά και χωρικά ‘κενά’

Η εισήγηση θα εστιάσει στην ανατροπή των μέχρι πρότινος δεδομένων της εμπειρίας του δημόσιου χώρου και των διαφορετικών τροπών διαχείρισης του ελευθέρου χρόνου, κατά και μετά την περίοδο της ‘απομόνωσης’ λόγω της πανδημίας, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Οι νέες συνθήκες τηλεργασίας και ο περιορισμός των μετακινήσεων είχαν ως συνέπεια την πραγματική ή φαινομενική ́αύξηση’ του ελευθέρου χρόνου. Οι δραστηριότητες αξιοποίησης του στον ιδιωτικό ή δημόσιο χώρο ήταν ωστόσο έντονα διαφοροποιημένες. Το φαινόμενο της τελετουργίας των καθημερινών περίπατων στον δημόσιο χώρο της γειτονίας αλλά και η από πολλούς ανακάλυψη νέων δραστηριοτήτων εντός του ιδιωτικού χώρου της κατοικίας δημιούργησε μια νέα βάση δεδομένων και αιτημάτων την νέα εποχή. Πωςη αρχιτεκτονική θα ανταποκριθεί στα νέα αυτά δεδομένα στον σχεδιασμό του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου;Ποιος είναι ο ρόλος της αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης στην κατανόηση, ανάδειξη και οραματική διαχείριση των νέων παραμέτρων στον σχεδιασμό;  

 

Λεωνίδας Κουτσουμπός | Online offline: οδημόσιος χώρος και οι ψηφιακές τεχνολογίες τον καιρό της πανδημίας

Στην προνεωτερικήεποχή ο τρόπος με τον οποίο ήταν δομημένος ο δημόσιος χώρος καθόριζε, σε μεγάλο βαθμό, την κοινωνική συμπεριφορά και την πολιτική δράση. Στις μέρες μας, όμως πια, οι τόποι της αστικής κοινωνικής ζωής είναι πολλαπλοί και διανεμημένοι. Ο δημόσιος χώρος αποτελεί μια μόνο από τις παραμέτρους της κοινωνική ζωής, η οποία μάλιστα, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, δεν είναι η πιο σημαντική. Η δυναμική που κάποτε είχε η δυνατότητα συγκέντρωσης και το πέρασμα μέσα από τους δημόσιους χώρους (πλατείες, δρόμους κτλ), συνήθως αντιμετωπίζονται, πια, ως κουλτούρες κατανάλωσης και πρακτικές διαπραγμάτευσης του αστικού περιβάλλοντος απέναντι στους ανώνυμους Άλλους, που βρίσκονται εκεί. Ταυτόχρονα, η αδιαχώριστη διαπλοκή του δημόσιου χώρου με τα την αστική κουλτούρα, που ξεπερνά την απλή διάδραση των ανθρώπων για να συμπεριλάβει τη δυναμική που φέρνουν οι μη-ανθρώπινες διαδράσεις με την τεχνολογία και το δομημένο περιβάλλον ως μια ασυνείδητη μάλλον ανταπόκριση σε συνθήκες εντοπισμένης πολλαπλότητας. Σε αυτό το πλαίσιο αξίζει ίσως να εντάξει κανείς τη συμβολή του Ζενέτου και την προφητική του Ηλεκτρονική Πολεοδομία. Σήμερα πια, οι ψηφιακές τεχνολογίες, σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό, έχουν καταργήσει την ανάγκη για χωρική συνύπαρξη των ανθρώπων. Δεν είναι καθόλου τυχαίο, ότι στις σημερινές ‘μιντιακές’ κοινωνίες το μεγαλύτερο τμήμα της πολιτικής συνδιαλλαγής δε λαμβάνει χώρα, πια, μέσα από την ταυτόχρονη συνύπαρξη στον ίδιο χώρο, αλλά συμβαίνει ετεροχρονισμένα και ετεροχωρικά. Αυτός ο τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας έγινε ακόμα πιο πρόδηλος κατά την πρόσφατη πανδημία Covid-19. Παρ’ όλα αυτά, αξίζει να σημειωθεί ότι σημαντικοί θεωρητικοί των ψηφιακών τεχνολογιών, όπως ο Manuel Castells, επισημαίνουν ότι στην ψηφιακή εποχή η off-line δημόσια ζωή εξακολουθεί να παραμένει πολύ σημαντική, καθώς, ο βαθμός της κοινωνικής επαφής στο δημόσιο χώρο στην καρδιάς της πόλης, αποτελεί μέτρο της ζωτικότητάς της, που μπορεί να καθορίσει τη επιτυχία της στην παγκόσμια αγορά. Η κοινωνική δυναμική του δημόσιου χώρου εξακολουθεί να αποτελεί ένδειξη και μέτρο της συμμετοχής στα κοινά. Η διασπάθιση και απομείωση του δημόσιου χώρου είναι μέτρο της αδύναμης κοινωνικής ζωής, έχοντας αιτιακή σχέση με την παρακμής της.

 

Σωτήρης Κωτσόπουλος | Η προσωπική ματιά κατά την εποχή της ψηφιοποίησης

Η πανδημία ήταν μια κρίση σε πολλά επίπεδα, αλλα και ένα παγκόσμιο πείραμα πουκανείς δεν θα επέλεγε να υποστεί με την θέληση του. Προσφέρεται λοιπόν για ένανπολυ-επίπεδο απολογισμό. Ο βασικός ισχυρισμός που προβάλεται σήμερα από τους δημιουργούς της ψηφιακής τεχνολογίας είναι οτι οι υπολογιστές μπορούν νααναλάβουν οποιοδήποτε ανθρώπινη δραστηριότητα.Στην πραγματικότητα, οιυπολογιστές «καταργούν το βλέμμα» παραδίδοντας τις ανθρώπινεςδραστηριότητες στους ειδικούς των ηλεκτρονικών υπολογιστών, καιαντικαθιστούν το άστατο μάτι και την συμπεριφορά μας με προ-κωδικοποιημένες«ρουτίνες» . Μόλις οι υπολογιστές «καταργήσουν το βλέμμα» δεν μένει κάτι άλλο ναπαρατηρήσουμε ή να πράξουμε. Σήμερα πολλοί υποστηρίζουν ότι ο σχεδιασμόςμπορεί να εξυπηρετηθεί αποτις δομές δεδομένων (big data) και την μηχανικήμάθηση (machine learning). Η προσέγγιση μου είναι ακριβώς η αντίθετη: τoπροσωπικό βλέμμα πρέπει να εμπλουτίζει την διαδικασία του οπτικού καιγραφικού υπολογισμού –στην τέχνη και το σχεδιασμό –έτσι ώστε να ξεπερνούνταιοι υπολογιστές και ο,τι κατέχουν μέσω λογικής ανάλυσης, δεδομένων ή μηχανικήςμάθησης. Κρίνω όμως οτι η συνολική αξιολόγηση της ψηφιακής εμπειρίας υπο τοκαθεστώς της πανδημίας δεν πρέπει να γίνει με όρους δυαδικούς (0-1), άσπρο-μαύρο. Με αυτό τον τρόπο αξιολογούν την πραγματικότητα οι υπολογιστές,χρησιμοποιώντας ορισμούς που είναι προ-αποθηκευμένοι στην μνήμη τους. Η υπέρβαση των γνώριμων ορισμών είναι μοναδική ανθρώπινη ικανότητα, καιμοιάζει αναπόφευκτη όταν βρισκόμαστε μπροστα σε ένα εντελώς νέο φαινόμενο,και όταν η προσωπική ματιά και η αισθητική είναι αυτο που αξιολογούμε καιεκτιμούμε περισσότερο.

 

Ρίβα Λάββα | Τηλε-ζωή: εκτός τόπου και χρόνου

Χρειάστηκαν εξήντα χρόνια σχεδόν για να πάρει σάρκα και οστά η ιδέα του Τάκη Ζενέτου–και όχι ακριβώς σαν επίτευξη ενός οράματος, αλλά σαν μια λύση ανάγκης εν μέσω μιας πανδημίας. Κατά τους δύο μήνες του αθηναϊκού lockdown -κατά τους οποίους κλονίστηκε συθέμελα η κανονικότητα της δημόσιας και της κοινωνικής ζωής-τα ζητήματα της ύπαρξης και της συνύπαρξης στο χώρο αναδιατυπώθηκαν. Μαζί με τις «εξαιρετικές περιπτώσεις επαφών» που είχε προδιαγράψει ο Ζενέτος, μπήκαν στη ζωή μας πρωτόκολλα και κανονιστικά πλαίσια για όλες τις επαφές. Ο τόπος αποσταθεροποιήθηκε, ο χρόνος προσέλαβε νέες διαστάσεις, ο ατομικός χώρος αναδιοργανώθηκε με «ελάχιστη απόσταση 1,5μ» από τους άλλους και οι βαθμοί της εγγύτητας και της οικειότητας στην κοινωνική ζωή αποδυναμώθηκαν. Και καθώς όλα τα παραπάνω επέδρασαν στον φυσικό χώρο, οι διασταυρούμενοι τόποι και οι πολυεπίπεδοι χρόνοι της τηλε-ζωής αναδύθηκαν με μια άνευ προηγουμένου ένταση και πυκνότητα. 

 

Κωνσταντίνος Μωραΐτης | Ο William Morris και η τηλεδιδασκαλία: ‘ευφυής’ πολιτική ή cyberpank;

Αντιμετώπισα τη νέα συνθήκη διδασκαλίας, στην περίοδο τηςπανδημίας, μεαπόλυτη αρχική δυσπιστία, εν μέρει από φόβο για τη δική του ‘αδυναμία’, τη δικήμου λειτουργική αδυναμία να ανταποκριθώ. Με ανάλογο τρόπο έχω, νομίζω,αντιδράσει και στον ηλεκτρονικό σχεδιασμό, αλλά η απώλεια της σχετικής γνώσης,παρά κάποιαευχέρεια σε συμβατικότερους τρόπους σχεδιασμού, αποτελεί μάλλον=έλλειψη παρά λόγο υπερηφάνειας.Αν λοιπόν οι νέες προοπτικές υποβάλουν αισθήματα δυστοπίας,υποδεικνύουν ταυτόχρονα όρους υπέρβασης των παλιότερων περιορισμών τηςυλικής απόστασης... Πράγματι;Μήπως η κατάργηση αυτής της υλικής απόστασης,της υλικής διάστασης εν γένει, καταργεί και την υλικότητα της παρουσίας μου; Οήρωας χάκερ του ‘Νευρομάντη’, αναρωτιέται αν υπάρχει πραγματικά, χαμένος στονεφέλωμα των ‘μέσων’ που αυτά καθορίζουν, πάντα καθόριζαν το ‘μήνυμα’,μετατρέποντας κάθε φορά, σε κάθε ιστορικό χρόνο, τη σωματικότητά μας.Μπορούμε να ισχυριστούμε πως πεθαίνουμε, σήμερα, με όρους αντίστοιχους μεαυτούς της ισπανικής γρίπης; Μπορούμε να ισχυριστούμε πως σήμερα, ζώντας ήπεθαίνοντας, είναι δυνατόν να διαφύγουμε τις τεχνολογικές ρήξεις; Δεν τολμώ νααρθρώσω τούτη την προκλητική πρόταση που υποδεικνύει πως, αντίθετα με τονWilliam Morris, ο Vladimir Lenin είχε σαφέστατα τεθεί στην πλευρά τουεξηλεκτρισμού.

 

Κώστας Ντάφλος | Η ψηφιακή δημόσια σφαίρα της ιστορικής net.art από την επίκαιρη οπτική της χωρικής, της ενσώματης και της επιτελεστικής στροφής στις τέχνες και τον αρχιτεκτονικό χώρο

Οι απομακρυσμένες (από το φυσικό χώρο) επιτελέσεις ψηφιακών αρχείων διαδικτυακής τέχνης στο κατώφλι του αιώνα φέρνουν στη συνέχεια συνδυασμένες δικτυωμένες επιτελέσεις στον αστικό χώρο, ο οποίος χαρακτηρίζεται επίσης από θεσμικούς και ιδιωτικούς περιορισμούς σηματοδότησης και οργάνωσης επικρατειών ελέγχου με την πρόκριση της μη-προφορικής επικοινωνίας, πέρα από την έκτακτη πρόσκαιρη περίοδο της υγειονομικής συνθήκης που διανύουμε. Οι επιτελέσεις τέχνης υφίστανται καθόσον παράγουν σε διαφορετικούς χρόνους νέα αρχεία ως προϋπόθεση ύπαρξης της χρονικής βάσης πρακτικής αυτής, ορίζοντας ταυτόχρονα πληροφοριακούς τόπους ‘’εδώ και αλλού’’ που ανοίγονται προς το μέλλον. Σε σχέση με το φυσικό χώρο και τη δυσχερή απτικότητα, διανύουμε περίοδο ιδιάζουσας σωματικότητας από απόσταση όπου αναδύονται παράλληλα μεταφορικές υλικές πτυχές της πραγματικότητας στην καθημερινότητα, στο πλαίσιο μη-διακριτότητας προγενέστερων στερεότυπων διαχωρισμών, όπως της ομιλίας ως περπάτημα, του κειμένου ως χώρου κ.ά. Προσλαμβάνεται έτσι νέα εμπειρία από την απόδοση περιεχομένου συμπεριφοράς ώστε ιδρύεται ο μεταξύ χώρος ως μέρος της κοινωνικής ταυτότητας του εαυτού που εγκαθίσταται στη συνέχεια σε ευρύτερα κοινωνικά πλαίσια, σε μια διαδικασία υλοποίησης τοποθεσιών με επίκεντρο την ιδιάζουσα αυτή σωματικότητα.

 

Άννα-Μαρία Παπαγιαννάκου | Μιλώντας σας από μία άλλη θέση για την εγγύτητα

Παράδειγμα ή αντι-παράδειγμα το όραμα του Ζενέτου; Μάλλον επιλεχθέν σημείο για χάραξη γραμμών διαφυγής και ταυτόχρονη απόπειρα χαρτογράφησης μιας γενεαλογίας της παρούσας πολιτισμικής συνθήκης. Το μεταμοντέρνο συχνά εκκινεί από τις ίδιες χάρτες με τα μοντερνιστικά μανιφέστα, με ουσιώδη διαφορά την οντολογική στροφή του στη δυνητικότητα, μια διάκριση μεταξύ είναι και γίγνεσθαι που αποτελεί μια ηθικοπολιτική απόφαση και συνεπάγεται μη προβλέψιμες ή προδιαγεγραμμένες γραμμές διαφυγής. Σε μια εν τω γίγνεσθαι ψηφιακή κοινωνία επομένως, οι αντιφάσεις της εγγύτητας εν μέσω αποξένωσης -και το αντίστροφο-δεν είναι εγγενείς, αλλά ενδείξεις αδυναμίας ενός κατεστημένου μεν, αλλά ανεπαρκούς ταξινομητικού συστήματος αξιολόγησης, αντίληψης και εν τέλει συμπερίληψής της ενδεχομενικότητάς τους. Η ανάγκη μιας υπό νέους όρους ύφανσης της επαφής, η διάνοιξη μιας νέας έκφρασης και διαχείρισης της σωματικότητας, της υλικότητας και της χωρικότητας, αποδεικνύεται επιτακτική και προϋποθέτει μια υπέρβαση των αδιέξοδων διενέξεων μεταξύ ιδεαλισμού και υλισμού. Εντός ενός εργαστηρίου πλαστικής, ως κατ εξοχήν πεδίου δυνητικοτήτων, η διαπραγμάτευση με το μέσο της τηλεργασίας εστιάζεται στην αναζήτηση νέων όρων μεταβολής της σχέσης μέσου και σωματικότητας, με διαρκώς ενεργή την υπενθύμιση της αναγκαιότητας για μη συμμόρφωση με τον μεσο-κυβερνητικό έλεγχο.

 

Δημήτρης Σεβαστάκης | Αμφιβολία

Η τοποθέτησή μου θα κινηθεί στην κριτική αποτίμηση του τύπου σχεδιασμού τον οποίο επιβάλλει η «τηλεδιάσκεψη» και που έχει ως κεντρικό χαρακτηριστικό την «ανακοίνωση» μιας σχεδιαστικής φάσης-θέσης και όχι τον δυναμικό τύπο συν-έρευνας ο οποίος εμπεδώνεται στην δια ζώσης, σχεδιαστική διόρθωση –διαβούλευση-επεξεργασία-ερευνητική διαδικασία. Ο σχεδιασμός με τους όρους που διαμορφώθηκαν την τελευταία περίοδο (απαραίτητους φυσικά, αλλά υποκείμενους και σε κριτική) μεταστρέφεται σε μια σειρά «ανακοινώσεις», σχεδιαστικές θέσεις, σχεδιαστικές «παγιώσεις», που λαμβάνονται κατά μόνας και που «ανακοινώνονται» στη διδακτική ομάδα. Η διόρθωση διαμεσολαβείται από μια μεγάλη περιγραφική διαδικασία, που εξαντλεί διδακτικούς πόρους. Οι σχεδιαστικοί αναπροσανατολισμοί που προκύπτουν συχνά από τα δυναμικά στοιχεία της «εμπράγματης» επί τόπου διόρθωσης και όχι από τις στατικές φάσεις της εκπόνησης μιας εργασίας, είναι εξαιρετικά δύσκολοι. Σ’αυτό το πλαίσιο κριτικής αποτίμησης θα περιστραφεί η τοποθέτησή μου.

 

Παναγιώτης Τουρνικιώτης | Η διαμάχη των Αρχαίων και των Μοντέρνων, ή αν πρέπει κάψουμε το ομοίωμα του Ζενέτου στο αίθριο του Αβέρωφ

 Ξαναδιαβάζοντας τα γραπτά του Τάκη Ζενέτου για την Ηλεκτρονική Πολεοδομία και για τα Προβλήματα της μείζονος περιοχής Αθηνών, θυμήθηκα τη διαμάχη των Αρχαίων και των Μοντέρνων που ταλαιπώρησε τους αρχιτέκτονες στο Παρίσι του 17ου αιώνα, στην πρώτη εποχή διδασκαλίας της αρχιτεκτονικής σε μια οργανωμένη Ακαδημία σπουδών. Το αμφιλεγόμενο νόημα του Μοντέρνου, σε αντιπαράθεση προς το Αρχαίο, διατρέχει έκτοτε τις Σχολές αρχιτεκτονικής, αλλάζοντας διαρκώς πρόσημο, σε ένα εκκρεμές πρωτοπορίας και συντήρησης, στο οποίο συχνά επένδυσε ο ριζοσπαστικός φανατισμός. Μετά από πενήντα χρόνια μαζικού ενθουσιασμού για τις οραματικές ιδέες του Ζενέτου, που ενσάρκωσε τη μεταπολεμική πρωτοπορία στην Ελλάδα, η σκέψη του θεωρείται ύποπτη, αν όχι επικίνδυνη, επειδή ένα μέρος της πραγματώνεται. Με ποιους θα ήταν όμως σήμερα ο Ζενέτος, που σπούδασε στην ίδια Ακαδημία του Παρισιού; Με τους Αρχαίους ή τους Μοντέρνους;

 

Κώστας Τσιαμπάος | Σημείωμα από το μέλλον 

Κυριακή 17 Ιουλίου 1960, 4 π.μ. Στην οδό Ακαδημίας τα πάντα είναι κλειστά και η κίνηση πεζών και αυτοκινήτων έχει σχεδόν σταματήσει εδώ και 2-3 ώρες. Ακόμα και τα φωτισμένα παράθυρα των πολυκατοικιών και των γραφείων είναι ελάχιστα, μια τέτοια ώρα, προς τοτέλος της νύχτας. Στον 6ο όροφο του αριθμού 61 ένα φως βγαίνει από τη γωνιακή μπαλκονόπορτα προς τη Χαριλάου Τρικούπη. Στο γραφείο του ο Τάκης Ζενέτος σκιτσάρει γρήγορα κάτι που μοιάζει με ιστό αράχνης. Δίπλα του, μερικές γαλλικές εκδόσεις μηχανολογίας και στατικής των κατασκευών, τέσσερα τεύχη του Science, ένας μεγεθυντικός φακός, έγχρωμα μολύβια και στυλό. Λίγο πιο πέρα, πάνω στο γραφείο, ένα μισοάδειο ποτήρι νερού, το χρυσό του ρολόι και μια στοίβα σημειώματα με σκίτσα, σχόλια, υπολογισμούς και οδηγίες για τους συνεργάτες του. Ένα ξαφνικό ρεύμα αέρα σπρώχνει το μισάνοιχτο παραθυρόφυλλο και σκορπίζει τα σημειώματα στο πάτωμα. Το ένα από αυτά, αφού διαγράψει περιστρεφόμενο μια ακριβή τροχιά παραβολής, προσγειώνεται δίπλα στο παπούτσι του. Πάνω του, με πορτοκαλί μολύβι, είναι σημειωμένος ένας αριθμός: ‘2020’.

 

Σοφία Τσιράκη | Διαδικτυακή αρχιτεκτονική εκπαίδευση: τρόπος στοχαστικής διδασκαλίας ή διεκπεραιωτικής εργασίας; 

Είναι ολοφάνερο οτιη χρήση της τεχνολογίας, του διαδικτύου και της ψηφιακής επικοινωνίας στην εργασία, την έρευνα, ακόμα και στην ψυχαγωγία, είναι σαφώς χρήσιμη, καθώς μεταφέρει την πληροφορία σε κάθε άκρη του πλανήτη. Άλλωστε, οι πρωτότυπες, μελλοντολογικές σκέψεις του οραματιστή Τ. Ζενέτου που δικαίως ξάφνιαζαν, αλλά και ενέπνεαν αισιοδοξία πριν 50 χρόνια, ως ενδεικτικό μέρος ενός προβληματισμού του αρχιτέκτονα σχετικά με την χρήση της τεχνολογίας, βλέπουμε σήμερα να έχουν ως ένα βαθμό, πολύπλευρη πλέον εφαρμογή. Από την άλλη όμως, η επίδραση της ψηφιακής τεχνολογίας στην αρχιτεκτονική, λόγω ακριβώς της ιδιόμορφης φύσης της δεύτερης, έχει αμφίσημη επιρροή, ειδικά στο πεδίο της διδασκαλίας της σύνθεσης, δηλαδή στο κεντρικό μάθημα των αρχιτεκτονικών σπουδών. Τώρα μάλιστα στηνευρεία εφαρμογή της τηλεκπαίδευσης εμφανίζεται μια ακόμη πτυχή σε σχέση με την επιρροή της στην ίδια τη διαδικασία του μαθήματος, στο παραγόμενο αποτέλεσμα, αλλά και στην ευρεία κοινωνική του διάσταση και διάδραση. Νομίζω ότι ο σκεπτικισμός και ο αναστοχασμός σε σχέση με τις αλλαγές που βιώνουμε σε συνάρτηση με την ιδιαίτερη φύση των αρχιτεκτονικών σπουδών, αλλά και της αρχιτεκτονικής δημιουργίας εν γένει, δεν σημαίνει εγκλωβισμό σε στερεότυπα, ή αδυναμία προσαρμογής σε έκτακτες ανάγκες, όπως αυτή της παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης. Αντιθέτως, θεωρώ πως η κριτική στην παντοδυναμία κάθε «θαυμαστού» νέου εργαλείου, των συνεπειών της αστόχαστης χρήσης του και η αναζήτηση ενός ιδεολογικού πλαισίου σκέψης και πράξης που διαμορφώνεται κυρίως από το δημιουργικό σκεπτόμενο υποκείμενο και την πρωτογενή του βούληση για πράξη, είναι περισσότερο ουσιαστική και επίκαιρη από ποτέ.