9H BIENNALE ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ: ΗΜΕΡΙΔΑ

Robert Venturi (1925-2018) / Archetype.gr

Το μάθημα για τον Robert Venturi ήταν, και είναι, ένα από τα ‘standards’ των μαθημάτων Ιστορίας & Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ. Τόσο τα πιο προσωπικά έργα και βιβλία του Venturi (κατοικία της Vanna Venturi, Complexity and Contradiction in Architecture) όσο και οι σημαντικές δουλειές του με την Scott-Brown (Learning from Las Vegas, Sainsbury Wing της National Gallery του Λονδίνου) διδάσκονται ως απαραίτητα κεφάλαια της αρχιτεκτονικής της σύγχρονης εποχής.* Κι όμως, ο Robert Venturi μοιάζει να είναι ακόμα ένας ‘παρεξηγημένος’ δημιουργός: Τι άλλο ήταν αυτός ο αρχιτέκτονας παρά ένας εικονοκλάστης, λαϊκιστής, κυνικός, αφελής; Ποιά είναι η αξία του και η σοβαρότητά του όταν αμφισβητούσε κάθε αξία και ειρωνευόταν κάθε σοβαρότητα; Γιατί να μας αρέσει ένα έργο που μοιάζει επιφανειακό, φτηνό, πρόσκαιρο, αύθαδες; Συνήθεις αξιολογικές κρίσεις οι οποίες εκφέρονται από φοιτητές και αρχιτέκτονες, ακόμα και πανεπιστημιακούς δασκάλους της αρχιτεκτονικής.

Αν όμως αυτός που κατηγορεί με ευκολία δεν έμενε στην επιφάνεια - την οποία υποτίθεται ότι απορρίπτει - αλλά πήγαινε πίσω από αυτήν, θα έβλεπε κάτι παραπάνω. Θα εκτιμούσε π.χ. την απλότητα της κατοικίας της Vanna Venturi ή την διακριτικότητα της επέκτασης της National Gallery και θα αναγνώριζε την ευφυία του μουσείου σύγχρονης τέχνης του San Diego ή την ποιητική της ξύλινης κατοικίας Lieb. Αλλά και αυτός που δεν θα έβρισκε τίποτα που να τον συγκινεί σε αυτήν την αρχιτεκτονική (δικαίωμά του) δεν θα μπορούσε παρά να εκτιμήσει την ριζοσπαστική θεωρητική ματιά του Venturi στην αρχιτεκτονική και την ιστορία της ή την πρωτότυπη ανθρωπολογική, σημειολογική εργασία του πάνω στις αστικές δομές του μεταβιομηχανικού καπιταλισμού.

Γιατί τελικά το "less is a bore" δεν ήταν ένα μανιφέστο κατά της απλότητας ή της αφαίρεσης. Το "more" που ήθελε ο Venturi ήταν ένα αίτημα για περισσότερη έρευνα, περισσότερη θεωρία, περισσότερη κριτική. Μια υπόμνηση ότι το Άστυ εμπεριέχει πολλαπλές αστικότητες, η Ιστορία πολλαπλές ιστορίες, ο Αρχιτέκτονας πολλαπλές πλευρές. Ο Venturi δεν μας ζητούσε να γίνουμε πολύπλοκοι και αντιφατικοί⋅ ζητούσε να μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε την αντίφαση και πολυπλοκότητα της σύγχρονης (και όχι μόνο) πόλης και αρχιτεκτονικής ώστε να καταφέρουμε να υπερβούμε τα αδιέξοδα στα οποία οδηγούσε μια απλοϊκή σκέψη-επιθυμία σύμφωνα με την οποία ο (μοντέρνος) σχεδιασμός θα μπορούσε να δώσει τις σωστές απαντήσεις σε όλα τα προβλήματα. Μόνο μια τέτοια, καταρχάς, συνειδητοποίηση των ορίων μιας διαχειριστικής-γραφειοκρατικής στάσης θα οδηγούσε στην ανασυγκρότηση της αρχιτεκτονικής και του αρχιτέκτονα απέναντι σε νέα φαινόμενα και δεδομένα. Μόνο η αναγνώριση της σύνθετης μετανεωτερικής συνθήκης θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την ανάπτυξη νέων μεθόδων και εργαλείων ανάλυσης και σύνθεσης.

Η παραπάνω, πολιτική τελικά, πρόταση για έναν εκ νέου στοχασμό της συνθετότητας είναι ίσως και η μεγαλύτερη κληρονομιά της σκέψης του Venturi. Ιδίως σήμερα όπου ο κίνδυνος, ξανά, βρίσκεται στο να νομίσουμε ότι οι απαντήσεις στα όσα μεγάλα και δύσκολα μας απασχολούν μπορούν να είναι απλές και προφανείς και οι λύσεις μπορούν να είναι οι γνωστές και δοκιμασμένες. Άλλωστε αυτή η εξιδανίκευση της απλότητας, της καθαρότητας και της σαφήνειας μπορεί, πολύ εύκολα, να συγκαλύπτει πολυπλοκότητες και αντιφάσεις που δεν έχουν 'αναλυθεί' ποτέ. 

https://www.archetype.gr/blog/arthro/robert-venturi-1925-2018

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του για την ανάπτυξη της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής, διοργανώνει την 9η Biennale Νέων Ελλήνων Αρχιτεκτόνων, τον Σεπτέμβριο 2018, στο Μουσείο Μπενάκη.

Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν την Τετάρτη 26 Σεπτεμβρίου 2018 (Διάρκεια έκθεσης: 27 Σεπτεμβρίου - 25 Νοεμβρίου 2018).

Η θεσμοθέτηση της Biennale Νέων Ελλήνων Αρχιτεκτόνων ήταν μία από τις πρώτες δραστηριότητες του νεοσυσταθέντος Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής το 1995. Στην πορεία του, από την 1η μέχρι την 8η Biennale, έχουν συμμετάσχει εκατοντάδες αρχιτέκτονες με διαφορά μεταξύ τους, μεγαλύτερη από μία γενιά. Η 9η Biennale θα αναδείξει τα πρόσωπο της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής στην περίοδο της κρίσης και για αυτό τον λόγο θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Μία Biennale αποτελεί ένα είδος περιοδικής απογραφής, η οποία στοχεύει στην ανθολόγηση της καλύτερης τρέχουσας παραγωγής των νέων δημιουργών. Μία Biennale όμως δεν καταγράφει μόνον τα πεπραγμένα μιας εποχής, αλλά προβάλλει ορισμένα έργα από ένα ευρύτερο σύνολο ως τα πλέον σημαντικά, αποτυπώνοντας το «στίγμα» της διετίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Biennale αποτελεί την έκφραση ενός σύγχρονου αρχιτεκτονικού «ύφους», από μία συγκεκριμένη οπτική γωνία.

Στη φετινή 9η Biennale, το Ε.Ι.Α. αποφάσισε, όπως είχε πράξει και παλαιότερα, να αναβαθμίσει τον ρόλο της επιτροπής επιλογής, προσκαλώντας τα μέλη της να προβληματιστούν πάνω στο υλικό που θα υποβληθεί και να επιλέξουν, ο καθένας ξεχωριστά, τα έργα που θεωρεί ως τα πλέον αξιόλογα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο επισκέπτης της έκθεσης θα μπορεί να ‘αναγνώσει’ αφενός τις επιλογές των κριτών και αφετέρου τα αιτιολογικά τους κείμενα.

Η πενταμελής επιτροπή αποτελείται από τον Πρόεδρο του Ε.Ι.Α., Ηλία Κωνσταντόπουλο και τους αρχιτέκτονες, Κωνσταντίνα Κάλφα, Θεώνη Ξάνθη, Πάνο Τσακόπουλο και Κώστα Τσιαμπάο. 

 

https://www.heliarch.gr/event/5554

 

Οι επιλογές της Έκθεσης

Post-memorandum supersurface

Έλληνες και άλλα παράξενα πουλιά

Έλληνες και άλλα παράξενα πουλιά: Πολιτικές και πολιτισμικές διαστάσεις του ελληνικού εξωτισμού

Τετάρτη 4 και Πέμπτη 5 Ιουλίου 2018 / Ελληνοαμερικανική Ένωση, Μασσαλίας 22, 106 80 Αθήνα

ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 

1η συνεδρία: Φιλελληνισμοί - Οριενταλισμοί, παλιοί και νέοι

17:15

1.α. Συντονισμός, σχολιασμός: Αλέξης Πολίτης

Βίκυ Καραφουλίδου 

Οι ευρωπαϊκές οφειλές της Μεγάλης Ιδέας
Δέσποινα Σεβαστή 

Κόπιες και επιτελέσεις ενός σώματος που δεν υπήρξε ποτέ
Δημήτρης Μουταφίδης 

Δύση, Ανατολή και Ελλάδα. Ο οικείος λόγος του Ε. Σαΐντ 

18:15
1.β. Συντονισμός, σχολιασμός: Νίκος Ε. Καραπιδάκης

Γιάννης Παπαθεοδώρου 

Zorba the Greek: από το συρτάκι στο Eurogroup. Ιδεολογικές και πολιτισμικές χρήσεις ενός “εξωτικού” στερεότυπου
Τζένη Λαλιούτη 

Η άλλη διάσωση. Η Ελλάδα με τα μάτια των Αμερικανών διπλωματών 1946-1962
Δημήτρης Αντωνίου 

Αρχαίοι και σύμμαχοι. Επισκέψεις ξένων ηγετών στο «λίκνο της δημοκρατίας» 1959-2017

19:15 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

2η συνεδρία: Τα κάτοπτρα: η Ελλάδα στην παγκόσμια δημόσια σφαίρα

19:35
2.α. Συντονισμός, σχολιασμός: Νίκος Δεμερτζής

Τάσος Τέλογλου 

Ζωγραφίζοντας την ελληνική κρίση με γερμανικά χρώματα, Η πρόσληψη της Ελλάδας από τη γερμανική δημόσια σφαίρα
Γιώργος Τζογόπουλος 

H νέα δημοσιογραφία στην ελληνική κρίση
Παναγιώτης Μένεγος 

No media? Νo exotica. Από τη live χρεοκοπία του CNN, στο πακέτο διακοπών της Guardian 

20:35
2.β. Συντονισμός, σχολιασμός: Θεόδωρος Τσέκος

Λαμπρινή Ρόρη - Σοφία Παπαστάμκου 

Διεθνείς προσλήψεις του ελληνικού δημοψηφίσματος 2015: η περίπτωση του Τουίτερ
Αθηνά Σκουλαρίκη 

Η Ελλάδα στο στόχαστρο. Συνωμοσιολογικές θεωρίες και εθνική αυτοεικόνα τη δεκαετία του 2010
Κώστας Καραβίδας 

Μυθοπλαστικοί ήρωες και ποπ είδωλα στη διεθνή σκηνή της κρίσης. Ο Γιάνης Βαρουφάκης ως αντεστραμμένος Ζορμπάς
Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης 

Κακομαθημένοι τεμπέληδες ή αντικαπιταλιστές πρωτοπόροι; Τουρκικές απόψεις της ελληνικής κρίσης 

22:00 ΠΕΡΑΣ ΠΡΩΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ

ΠΕΜΠΤΗ 05 ΙΟΥΛΙΟΥ 

3η συνεδρία: Πολιτικές του ελληνικού εξωτισμού

17:00
3.α. Συντονισμός, σχολιασμός: Δημήτρης Α. Σωτηρόπουλος

Κώστας Κανελλόπουλος 

Διεθνική αλληλεγγύη στην Ελλάδα της οικονομικής καταστροφής
Γιώργος Ρακκάς 

«Κοιτίδα της φιλοξενίας και της αλληλεγγύης»: Εξωτιστικές παραμορφώσεις της ελληνικής προσφυγικής κρίσης
Νίκος Τζήμος 

Και νεόπτωχοι και πειραματόζωα: οι Έλληνες μέσα από τα μάτια της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας 

17:50
3.β. Συντονισμός, σχολιασμός: Μάρω Παντελίδου-Μαλούτα

Δημήτρης Τζιόβας 

Ανακαλύπτοντας την Ελλάδα: Εξωτισμός και αποικιακό βλέμμα
Παναγής Παναγιωτόπουλος 

Demodernize Greece: Ελλάδα μετα-εθνική και προ-κοινωνική
Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος 

Ιστορικά μοτίβα του ελληνικού εξωτισμού 

18:45 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

4η συνεδρία: Ιδεολογία και εικονολογία των «ερειπίων»

19:10
4.α. Συντονισμός, σχολιασμός: Παναγιώτης Τουρνικιώτης

Βασίλης Βαμβακάς 

Αθήνα εναλλακτική πόλη: γκράφιτι και ριζοσπαστικός τουρισμός
Παναγιώτης Βλάχος 

Βραχυχρόνιες μισθώσεις και οικονομία του διαμοιρασμού στην Ελλάδα. Μια νεοτουριστική ουτοπία
Κώστας Τσιαμπάος 

Εξωτισμός και αθηναϊκός μοντερνισμός 

20:00

4.β. Συντονισμός, σχολιασμός: Δημήτρης Τζιόβας

Μαρία Τοπάλη 

Βελανίδια, άλλοτε και τώρα. Τα δύο ημισφαίρια της μετα-αποικιακής συνθήκης
Αφροδίτη Νικολαΐδου 

Οι Έλληνες και το παράξενο: αφηγήσεις αυτο-εξωτισμού στο ελληνικό κινηματογραφικό Νέο Κύμα
Δημήτρης Δουλγερίδης 

Ο Γιαν Φαμπρ χαμένος στην ελληνική μετάφραση 

20:50
4.γ. Συντονισμός, σχολιασμός: Γιώργος Τζιρτζιλάκης

Κωστής Σταφυλάκης 

Ευεργετικός εξωτισμός: μεσογειακοί πειρατές, παγανιστές γεωργοί και μεξικανοί σατανιστές
Θεόφιλος Τραμπούλης 

Θλιμμένη Μεσόγειος. Η Αθήνα πεδίο της σύγχρονης τέχνης
Ηλιάνα Φωκιανάκη 

Ξασπρίζοντας τα μάρμαρα. Αναδιανομές του αρχαίου ιδεώδους μέσω σύγχρονης τέχνης
Κατερίνα Κοσκινά ΕΜΣΤ 

documenta 14, περί ουσίας

22:00 ΠΕΡΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ

Εργαστήριο Ελληνικής Πολιτικής / Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ Δι-Ιδρυματικό ΠΜΣ Διακυβέρνηση και Επιχειρηματικότητα / Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου – ΤΕΙ Πελοποννήσου / Greek Politics Specialist Group / Political Studies Association και τα περιοδικά: Νέα Εστία, Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, Επιστήμη & Kοινωνία, Books’ Journal, Πλάνη-περιοδικό κριτικής παρέμβασης.

Mε τη συνεργασία της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης / Ηellenic American Union.

Η επιστροφή του μοντέρνου

Τα τετράδια του μοντέρνου 6 / Η επιστροφή του μοντέρνου. 25 χρόνια ελληνικό docomomo · επιμέλεια: Αιμιλία Αθανασίου, Λίνα Δήμα, Τίνα Καραλή. Αθήνα: Futura, 2018.

Ο έκτος τόμος των Τετραδίων του Μοντέρνου είναι αφιερωμένος στην επέτειο των 25 χρόνων από την ίδρυση του ελληνικού docomomo. Περιλαμβάνει μια σειρά δοκιμίων που αναδεικνύουν κτίρια του ελληνικού μοντερνισμού που έτυχαν καλύτερης ή χειρότερης μοίρας στο πέρασμα του χρόνου και μια σειρά θεωρητικών προσεγγίσεων για το ρόλο και το αντικείμενο της τεκμηρίωσης και της προστασίας της μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Περιλαμβάνει επίσης τρεις χαρακτηριστικές υλοποιημένες μελέτες μετασκευής κτιρίων του μεσοπολεμικού και του μεταπολεμικού μοντερνισμού, τα οποία παρουσιάζονται από τους αρχιτέκτονες της αποκατάστασής τους.

Περιλαμβάνονται τα κείμενα:

– Πρόλογος

– Αιμιλία Αθανασίου, Λίνα Δήμα, Τίνα Καραλή / 25 χρόνια ελληνικό docomomo: The Waste Land ή Make it New;

Ι. ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
– Παναγιώτης Τουρνικιώτης / Η μοντέρνα αρχιτεκτονική ως νεωτερικότητα και ως κληρονομιά
– Ελένη Μαΐστρου / Προβλήματα και προοπτικές για το μέλλον της προστασίας της μοντέρνας αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα
– Γεώργιος Γκανασούλης / Η προστασία της μοντέρνας αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα

ΙΙ. ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΡΝΟΥ
– Κώστας Τσιαμπάος / Ο ορισμός του μοντέρνου: αυτό που βλέπουμε, αυτό που κρατάμε
– Τίνα Καραλή / Το “Επίσημο” και το “Δημόσιο” Μοντέρνο: Σημειακές τομές στις σχέσεις τύπου και μοντέρνας αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα του 20ού αιώνα
– Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος / Μοντερνισμού παράδοση: Η τεκμηρίωση ως προστασία ή η χρησιμοθηρική έρευνα
– Λίνα Δήμα / Από την “αρχιτεκτονική του μπουντουάρ” στη μοντέρνα αρχιτεκτονική ως κοινό πνευματικό αγαθό

ΙΙΙ. ΜΟΝΤΕΡΝΟ ΑΡΧΕΙΟ
– Αιμιλία Αθανασίου / Για ένα ανοικτό αρχείο της ελληνικής μοντέρνας αρχιτεκτονικής
– Πέτρος Φωκαΐδης, Παναγιώτα Πύλα / Κριτική ιστοριογραφία και ψηφιακά εργαλεία τεκμηρίωσης: προοπτικές ενίσχυσης της έρευνας στη μοντέρνα αρχιτεκτονική

ΙV. ΚΕΛΥΦΗ ΚΑΙ ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ
– Βασίλης Κολώνας / Από τα σχολεία του ’30, στα ξενοδοχεία του ’60 και του ’70. Η κακοποίηση του μοντέρνου στην Ελλάδα και η κατά περίπτωση αντιμετώπισή της
– Παναγιώτης Τσακόπουλος / Το μοντέρνο είναι η καθημερινή εμπειρία της πόλης
– Ζήσης Κοτιώνης, Γιάννα Μπαρκούτα / Από τη μοντέρνα αρχιτεκτονική του κράτους πρόνοιας, στην επιτελεστικότητα των νέων μητροπολιτικών διαμονών: Το παράδειγμα του City Plaza
– Ρίβα Λάββα, Νίκος Αγγελής / Ουδέν νεώτερο από το Ξενία της Σάμου: Από τη γηράσκουσα ύλη στην αγέραστη ιδέα του Μοντέρνου

V. ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΤΗ ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
– Σοφία Τσιράκη / Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας: Στο διδακτικό δρόμο ενός “μεσογειακού” μοντερνισμού
– Γιώργος Αγγελής, Μπίλυ Γιαννούτσου / Μια περιήγηση στο ελληνικό μοντέρνο του ’30 και ένα μάθημα αρχιτεκτονικής σύνθεσης

VI. ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΤΡΙΑ ΕΡΓΑ
– Διονύσης Σοτοβίκης / Χτίζοντας στο χρόνο
– Divercity / Μετασκευή κτηρίου Γραφείων Δοξιάδη – ΑΤΙ σε κτήριο κατοικιών (One Athens)
– Γιάννης Κίζης / Από το Μετοχικό Ταμείο Στρατού στο Citylink και από το Σιλό του ΟΛΠ στο Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων


ISBN: 978-960-9489-81-2
224 σελ. / 15 x 24 εκ. / α/μ και έγχρωμες φωτογραφίες

https://futurabooks.wordpress.com/2018/05/23/982/

Le double voyage: Paris-Athènes (1919-1939)

Sous la direction de Lucile Arnoux-Farnoux et Polina Kosmadaki

Format : 18,5 x 24 cm, 488 pages
Prix : 45 €
Parution: mai 2018
© École française d’Athènes - ISBN 978-2-86958-296-5

Quand la Grèce rejoignit l’Europe après plus de trois siècles de domination ottomane, il lui fallut se construire une culture moderne en rapport avec l’héritage plusieurs fois millénaire dont elle restait la dépositaire. Le néohellénisme a trouvé dans l’architecture un mode d’expression privilégié, où se croisaient les attentes d’une élite internationale en mal de références classiques et la tradition toujours vivante du monde byzantin, ciment de l’identité nationale. De l’ajustement de ces ambitions dans un contexte économique et politique difficile est née une production originale, tirant de sa confrontation avec l’Occident une forme d’authenticité d’autant plus significative qu’elle était soumise à la pression constante des pays dominants. Entre identité et modernité, c’est un double projet qu’elle a poursuivi tout au cours du XIXe siècle pour se situer au sein d’un univers en pleine mutation.

When Greece rejoined Europe after more than three centuries of Ottoman rule, the country needed to forge a modern culture that also connected with the thousands of years of patrimony of which it was the custodian. Neo-Hellenism found in architecture a privileged mode of expression, one which brought the expectations of an international elite lacking in classical references into contact with the still living tradition of the Byzantine world, the cement of national identity. The readjustment of these ambitions in a difficult economic and political context gave birth to a highly original output, which drew out of its confrontation with the West a form of authenticity that was all the more meaningful for having been subjected to the constant pressures of dominating countries. Between identity and modernity, this dual project was pursued throughout the nineteenth century and enabled Greece to situate itself at the heart of a world in a state of constant flux.

Table des matières

Introduction, par Lucile Arnoux-Farnoux

Relations franco-helléniques dans l’entre-deux-guerres

Grèce-France entre les deux guerres: aliénation politique et attrait culturel, par Christos Hadziiossif

Le développement institutionnel des relations culturelles franco-grecques durant l’entre-deux-guerres, par Nicolas Manitakis

Architectes entre antiquité et modernité

Le voyage des anciens au pays des modernes, par Panayiotis Tournikiotis

La formation et la culture des architectes grecs durant l’entre-deux-guerres, par François
Loyer

Ernest Hébrard et Joseph Pleyber: acteurs institutionnels et contributions individuelles à la modernisation de la ville dans l’entre-deux-guerres, par Alexandra Yerolympos

L’Utopie delphique, par Kostas Tsiambaos

L’art moderne et la Grèce: échanges et réceptions

«Lettres de Paris»: la réception de l’art contemporain dans le champ de la critique d’art à Athènes dans l’entre-deux-guerres, par Evgénios D. Matthiopoulos

Rapports de l’ancien et du moderne à travers un récit iconographique: les Cahiers d’art et les revues artistiques de l’entre-deux-guerres, par Polina Kosmadaki

Tête de Grec: la revue Minotaure et la recherche d’un nouvel homme universel, par Effie Rentzou

«Il n’y a pas d’Antiquité»: les modèles grecs et l’invention de la sculpture moderne, par Paul-Louis Rinuy

Les limites annoncées d’une rencontre: le Paris des peintres de l’entre-deux-guerres grec, par Annie Malama

Les Voyages en Grèce du photographe Eli Lotar, par Damarice Amao

Constructions de l’image de la Grèce: expositions et conférences

Les arts décoratifs: la participation grecque à l’Exposition de 1925 à Paris, par Hélène Guéné

Modernité byzantine: l’Exposition internationale d’art byzantin de 1931 à Paris, par Rémi Labrusse

La Conférence d’Athènes sur la conservation des monuments d’art et d’histoire (1931) et l’élaboration croisée de la notion de patrimoine de l’humanité, par Michela Passini

Théâtre, musique et transferts musicaux

Les relations musicales franco-helléniques de 1919 à 1939, par Christophe Corbier

La musique dans le projet delphique, fille infidèle d’une tradition séculaire, par Benjamin Capellari

Théâtre en plein air et le Groupe de théâtre antique de la Sorbonne: Les Perses à Épidaure, par Platon Mavromoustakos

Voyages réels et imaginaires: écrivains et poètes

La Grèce romanesque de l’entre-deux-guerres, par Sophie Basch

Référence française et interférences anglaises dans le roman néo-hellénique de l’entre-deux-
guerres, par Jean-Luc Chiappone

La Grèce silencieuse de Raymond Queneau, par Philippe Büttgen et Dinah Ribard

Deux poètes à Paris: Georges Séféris et Andréas Embirikos, par Christina Dounia

Traduction, réception et figures médiatrices

La réception de Bergson en Grèce pendant l’entre-deux-guerres, par Servanne Jollivet

Traduction et diplomatie culturelle dans l’entre-deux-guerres: le cas du poète Costis Palamas (1859-1943), par Lucile Arnoux-Farnoux

Valéry à Athènes : ambitions croisées de ses premiers traducteurs grecs, par Maria Tsoutsoura

Le voyage dans l’Antiquité: la traduction des auteurs grecs antiques en France (1919-1939), par Sylvie Humbert-Mougin

Bibliographie générale

Indices

Résumés des contributions

Liste des auteurs

Table des matières

CONTACTS
École française d’Athènes - 6, rue Didotou - 106 80 Athènes - + 30 210 36 79 922 - marina.leclercq@efa.gr / Dépositaire: De Boccard Édition-Diffusion - 11, rue de Médicis - F-75006 - Paris - www.deboccard.fr

Διάλεξη της Πέμπτης 19/4 - το βίντεο

http://www.blod.gr/lectures/Pages/viewlecture.aspx?LectureID=4047

Η Τίνα Καραλή για την 'Αμφίθυμη Νεωτερικότητα'

https://www.archetype.gr/blog/arthro/amfithimi-neoterikotita-3

Αμφίθυμη νεωτερικότητα
Τίνα Καραλή - 25/04/2018 ΚΡΙΤΙΚΗ
Κώστας Τσιαμπάος, 9 + 1 κείμενα για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2017

«Η συλλογή αυτή μπορεί να λειτουργήσει και ως μια εναλλακτική συνοπτική ιστορία της αρχιτεκτονικής αφού πραγματεύεται διαχρονικά συμπτώματα της αρχιτεκτονικής θεωρίας και πρακτικής στην Ελλάδα του 20ου αιώνα». Με αυτά τα λόγια ο συγγραφέας συνοψίζει χωρίς περιστροφές τη βαθύτερη προσδοκία από το έργο του, που δεν είναι άλλη από τη συγγραφή μιας αλλιώτικης ιστορίας της (μοντέρνας) αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα.

Ξεφυλλίζοντας ωστόσο τον ελάχιστα εικονογραφημένο τόμο, με τους αινιγματικούς τίτλους και τις υποβλητικές φωτογραφίες, δεν αργεί κανείς να αντιληφθεί, πως το βιβλίο ουδόλως θυμίζει εγχειρίδιο ιστορίας της αρχιτεκτονικής. Αντί για μια επιλεκτική περιπτωσιολογία της εγχώριας παραγωγής του 20ου αιώνα, ο τόμος αυτός αποτελεί μάλλον μια συγκομιδή των πιο ανθεκτικών εμμονών της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής σκέψης και κριτικής μέσα από εννέα – διαφορετικά σε έκταση, ύφος και προδιαγραφές – κείμενα και μια απομαγνητοφωνημένη συνομιλία. Πρόκειται για άρθρα που ωρίμασαν την τελευταία δεκαετία και τα οποία αποτελούν κριτικές σπουδές πάνω στο περιεχόμενο της κατηγορίας «μοντέρνα αρχιτεκτονική στην Ελλάδα», που χειρίζονται με επίγνωση και τιμιότητα τα ιερά και τα όσια της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς. Ζητήματα πολιτισμικής αποικιοκρατίας, τεχνολογικού προοδευτισμού, πολιτικής ιδεολογίας και αισθητικού σχετικισμού αναδύονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, προσκαλώντας μας να κατανοήσουμε την αρχιτεκτονική, όχι απλώς ως περίπτωση σχεδιασμού κτιρίων ή πόλεων, αλλά μάλλον ως θεσμό, μυθολογία, ή θρησκεία που υπόκειται σε όλες τις ρυθμίσεις της νεο-ελληνικής κοινωνίας και κράτους.

Για τον Τσιαμπάο, ο οποίος έλκεται από την ερμηνευτική προσέγγιση του Richard McKay Rorty (1931-2007) στην παράδοση των κριτικών ρεαλιστών [Wilfrid Stalker Sellars (1912-1989), Willard Van Orman Quine (1908-2000)], προαπαιτούμενο της ιστορικής γνώσης είναι η κατανόηση της κοινωνικής δικαιολόγησης των πεποιθήσεων μας . Με αυτή την κοινωνική και ιστορική διάσταση της αρχιτεκτονικής κριτικής άλλωστε σπεύδει να αναμετρηθεί ευθύς εξαρχής: μέσα από μια μετάθεση του όρου κρίση- κριτική στην εισαγωγή του βιβλίου (σσ. 11-30) –το κείμενο γράφτηκε εν μέσω ελληνικής οικονομικής κρίσης (2013)– ο Τσιαμπάος αναποδογυρίζει την ιστορία της ελληνικής αρχιτεκτονικής κρατώντας σημειώσεις πάνω στις πιο επίμονες όψεις της, από την ίδρυση του ελληνικού κράτους μέχρι τις μέρες μας.

Γέννημα θρέμμα εξάλλου και ο ίδιος του Μετσόβιου Πολυτεχνείου και της μοντέρνας παράδοσης του μπετόν, προτού εγκαταλείψει προσωρινά τη χώρα του με τα καραβάνια εκείνα των μεταπτυχιακών φοιτητών αρχιτεκτονικής που ταξίδεψαν στα μεγάλα Πανεπιστήμια της Δύσης (εδώ Columbia University) φρόντισε να εξοπλιστεί με ό,τι μπορούσε να προσπορίσει ο συγχρωτισμός του με Δασκάλους όπως ο Τάσος Μπίρης, ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης, ο Δημήτρης Φιλιππίδης, ο Χαράλαμπος Μπούρας, ο Ανδρέας Κούρκουλας, ο Δημήτρης Παπαλεξόπουλος κ.α. Επιστρέφοντας από τα πνευματικά εργοτάξια πέραν του Ατλαντικού, με την ιδιότητα πλέον του επίκουρου καθηγητή της ιστορίας στο ΕΜΠ, η έρευνά του για την ελληνική αρχιτεκτονική σκέψη και πρακτική, άρχισε να αποκτά μεγαλύτερο βαθμό συνειδητότητας και να στρέφεται στις δυνατότητες της γνωσιακής προσπέλασης, ως μιας διαδικασίας αυτογνωσίας που ακολουθεί την ψυχαναλυτική μέθοδο. Ο ίδιος ο Τσιαμπάος άλλωστε, γνωρίζει καλά πως αποτελεί τέκνο της εγχώριας ιστοριογραφικής παράδοσης, που μετά τη δεκαετία του 60 επιχείρησε να τηρήσει μια απόσταση νηφαλιότητας από τις ιδεολογικές συνδηλώσεις της «ακατανόητης ελληνικότητας» [1]. Χαρακτηριστικό δείγμα ώριμης συγγραφικής δραστηριότητας του αρχιτέκτονα, αποτελεί το πρόσφατο βιβλίο From Doxiadis Theory to Pikionis Work: Reflections of antiquity in Modern Architecture, που κυκλοφόρησε υπό την αιγίδα του έγκυρου εκδοτικού οίκου Routledge [3]. Στο βιβλίο αυτό, όπως και στη συλλογή Αμφίθυμη Νεωτερικότητα, το αίτημα διατύπωσης μιας εθνικής αρχιτεκτονικής εξετάζεται ως ιστορικό φαινόμενο, οι ρίζες του οποίου ανιχνεύονται στη ρητή προσπάθεια μιας ολόκληρης γενιάς αρχιτεκτόνων, ποιητών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ανθρώπων της πολιτικής και του πνεύματος, να κατασκευάσουν έναν ελληνικό κοσμοπολιτισμό, με φόντο την ευρωπαϊκή στροφή του διαφωτισμού προς την αρχαιότητα (η αντιστοιχία είναι αναπόφευκτη).

Μολονότι η σχέση μοντερνισμού-ελληνικής αρχαιότητας αποτελεί τον κορμό δύο κεφαλαίων [«Μετά τη συντριβή. Από την Ελευσίνα στους Δελφούς» (σσ. 31-44) και «Η Δελφική ουτοπία. Μια αρχαία κοινότητα στη μοντέρνα εποχή», (σσ.45-106)], το ζήτημα της επινοημένης κληρονομιάς [4] μέσα από το τριμερές σχήμα «μοντέρνα αρχιτεκτονική/ ελληνικότητα/αρχαιότητα», διατρέχει το σύνολο του βιβλίου ως ένα επίμονο basso continuo. Για τον συγγραφέα η «ανακάλυψη» της κλασικής αρχαιότητας το μεσοπόλεμο (και εδώ τα ονόματα δεν είναι κυρίως ελληνικά), αποτελεί έναν από τους κυρίαρχους τρόπους με τους οποίους οι Έλληνες αρχιτέκτονες ξεκίνησαν να αποκτούν πρόσβαση στην κληρονομιά της πρωτοπορίας, με σκοπό να στοιχειοθετήσουν μια συνεκτική αφήγηση για την εξέλιξη του μοντερνισμού στην χώρα. Αρχιτέκτονες όπως ο Άρης Κωνσταντινίδης ή ο Αριστομένης Προβελέγγιος, και κυρίως ο Δημήτρης Πικιώνης ή ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης οι οποίοι τυγχάνουν ειδικής μεταχείρισης στις σελίδες του βιβλίου [Κεφάλαια: «Τόπος, λαός και κτίσμα» (σσ.205-220), «Κατοικία Σπητέρη. Μια ‘παρεξήγηση’ 60 χρόνων» (σσ.189-204), «Η Αρχιτεκτονική Επιστήμη. Η επιστημονική τάση στα Τεχνικά Χρονικά» (σσ.161-180) και «Ναυάγια του μοντέρνου. Ένα άγνωστο περιστατικό της ζωής του Δημήτρη Πικιώνη» (σσ.221-236)], ανέλαβαν μεταπολεμικά την περαιτέρω επεξεργασία των όρων με τους οποίους η Ελλάδα αντιλήφθηκε την εθνική αρχιτεκτονική της.

Παρά τη συγγραφική ωριμότητα και την πρωτοτυπία των παραπάνω κειμένων ως παραδειγμάτων ανανέωσης της ιστορικής φόρμας μέσα από την λογοτεχνία και την τέχνη (αναφέρομαι ειδικά στο κείμενο «Ναυάγια του μοντέρνου»[5]), το πιο αιχμηρό δείγμα της ερευνητικής δεινότητας του Τσιαμπάου, είναι το κείμενο «Σχεδιασμός και λογικός θετικισμός. Isotype διαγράμματα από τον Neurath στον Δοξιάδη» (σσ.107-160). Κεντρικό πρόσωπο της έρευνας αποτελεί ο σχετικά άγνωστος στην ελληνική βιβλιογραφία Αυστριακός Otto Neurath (1882-1945), ένας προικισμένος φιλόσοφος, οικονομολόγος και μέλος του κύκλου της Βιέννης, ο οποίος πριν αποβιβαστεί στην Αθήνα με το IV CIAM το 1933, επεξεργάστηκε ένα σύστημα εξορθολογισμού και εξαντικειμενικοποίησης της αρχιτεκτονικής και πολεοδομικής απεικόνισης, το οποίο αργότερα θα οδηγούσε στη διατύπωση της Χάρτας των Αθηνών [6]. Στο άρθρο αυτό, μέσα από μια συστηματική δουλειά αρχείου, η οποία τροφοδοτήθηκε από την κατάλληλη φιλοσοφική σκευή, ο συγγραφέας μας θυμίζει πως η μοντέρνα αρχιτεκτονική ξεκίνησε από την πίστη πως ο σχεδιασμός - δηλαδή το οπτικό εγχείρημα εξαντικειμενισμού και παραμετροποίησης του χωρικού εξοπλισμού των σύγχρονων πόλεων - μπορούσε να δώσει απάντηση στα πολυειδή οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά αδιέξοδα του 20ου αιώνα. Μεταφέροντας μέσω του έργου του Κ. Δοξιάδη το στίγμα της αμφιθυμίας απέναντι στη μοντέρνα συνθήκη στην Ελλάδα και τον κόσμο του 20ου αιώνα, εμπρός στα μάτια του αναγνώστη, ξεδιπλώνεται έτσι η βαθύτερη πρόθεση του βιβλίου, που δεν είναι άλλη από μια «ελλειπτική συνοπτική ιστορία της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής».

Τα δύο τελευταία κείμενα του βιβλίου [«Αντί επιλόγου: Η ιστορία ως θεωρία» (σσ.237-246) και «Παράρτημα: Mια συζήτηση για την Ιστορία της θεωρίας της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα» (σσ.247-272), ανάμεσα στον ίδιο, τον Παναγιώτη Τουρνικιώτη, τον Σάββα Κονταράτο και τον Δημήτρη Φιλιππίδη], εκπέμπουν σε εντελώς διαφορετικό μήκος κύματος από τα προηγούμενα. Αποδέκτης τους μοιάζει να είναι ο πανεπιστημιακός κόσμος –το υποκείμενο του habitus της αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης με τα λόγια του Pierre Bourdieu– για τον οποίο ο συγγραφέας εύχεται μια περισσότερο αναστοχαστική σπουδή, βασισμένη στο συμπληρωματικό ρόλο της ιστορίας και του σχεδιαστηρίου. Απ’ τη σκοπιά αυτή, η διδασκαλία της ιστορίας, όπως την εύχεται ο Τσιαμπάος, θυμίζει κάτι από το έργο των ιστοριογράφων του μοντερνισμού: αν οι τελευταίοι κατασκεύασαν τις ιστορίες τους ως περισσότερο ή λιγότερο εμφανή προγράμματα για τη θεωρία και την πρακτική του σχεδιασμού στο σύγχρονο περιβάλλον τους, το επιχείρημα των δύο αυτών κειμένων δομείται γύρω από την κατασκευή ενός προγράμματος για την διδασκαλία της αρχιτεκτονικής, όπου η τελευταία θα εδραιώνεται στη συνειδητή σύζευξη της σπουδής του σχεδιαστηρίου και της αρχιτεκτονικής ιστορίας και θεωρίας. Την εξέλιξη αυτού του εγχειρήματος αναμένουμε με ενδιαφέρον.

της Τίνας Καραλή

Παραπομπές
[1]. Για μια εις βάθος κατανόηση της παράδοσης των αναλυτικών φιλοσόφων στις ΗΠΑ βλ. την Εισαγωγή του Richard Rorty στο βιβλίο του Wilfrid Sellars, Ο εμπειρισμός και η φιλοσοφία του νου, Εστία, Αθήνα 2005.
[2]. Στρατηγικής σημασίας για την θεμελίωση των όρων με τους οποίους συνδέθηκε ο μοντερνισμός με την ελληνικότητα στην σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία στάθηκε η διατριβή του François Loyer, Architecture de la Grèce contemporaine 1834-1966 στη Faculté des Lettres et Sciences Humaines, Université de Paris, Παρίσι 1966. Η μελέτη αυτή - που ουδόλως συμπωματικά προήλθε από έναν Γάλλο ιστορικό αρχιτεκτονικής - καλλιέργησε το θεωρητικό υπέδαφος πάνω στο οποίο κινήθηκαν πολλές μείζονες μελέτες έκτοτε, όπως η Νεοελληνική Αρχιτεκτονική του Δημήτρη Φιλιππίδη (Μέλισσα, Αθήνα 1984).
[3]. Kostas Tsiambaos, From Doxiadis Theory to Pikionis Work: Reflections of antiquity in Modern Architecture, Routledge, Λονδίνο και Νέα Υόρκη 2018.
[4]. Η βιβλιογραφία πάνω στο θέμα της (εθνικής) παράδοσης ως κατασκευασμένης κληρονομιάς έχει γνωρίσει σημαντική άνθηση τα τελευταία χρόνια. Ορόσημο για την ιστορική μελέτη του εθνικισμού στάθηκε το βιβλίο του Benedict Anderson, Φαντασιακές κοινότητες. Στοχασμοί για τις απαρχές και τη διάδοση του εθνικισμού, Νεφέλη, Αθήνα 1997. Ειδικά για την περίπτωση του ελληνικού εθνικισμού βλ. μεταξύ άλλων το κλασικό πλέον βιβλίο του Δημήτρη Τζιόβα, Οι μεταμορφώσεις του εθνισμού και το ιδεολόγημα της ελληνικότητας στο μεσοπόλεμο, Οδυσσέας, Αθήνα 2006. [5]. Πρβ. Ivan Jablonka, Η ιστορία είναι μια σύγχρονη λογοτεχνία. Μανιφέστο για τις κοινωνικές επιστήμες, Πόλις, Αθήνα 2017. Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας υποστηρίζει πως η ιστορία – όπως και οι κοινωνικές επιστήμες εν γένει – χωρίς να παραιτούνται από τις μεθοδολογικές δεσμεύσεις της ιστορικής έρευνας, μπορούν να συμβαδίσουν με την λογοτεχνία, ευνοώντας μια βαθύτερη και πιο αναστοχαστική γνώση του παρελθόντος. Η ιστορική αντικειμενικότητα αποδεσμεύεται έτσι από την ακρίβεια της αναπαράστασης (καθρέφτης της φύσης) και επινοεί νέες μορφές λόγου, κείμενα, ενσωματώνοντας τον συλλογισμό και τη διαδικασία της έρευνας. Το επιχείρημα του Jablonka βρίσκει εφαρμογή στην παρουσίαση ενός λογοτεχνικού κειμένου/ επιστολής, που ανασύρθηκε από το αρχείο της Αγνής Πικιώνη και η οποία αναπαράγεται και σχολιάζεται από τον Τσιαμπάο στο κεφάλαιο «Ναυάγια του μοντέρνου. Ένα άγνωστο περιστατικό της ζωής του Δημήτρη Πικιώνη» (σσ.221-236 ). Περιγράφει ένα (πραγματικό;) δυστύχημα που έλαβε χώρα το 1928 κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του Δημήτρη Πικιώνη, όταν το παραδοσιακό σκαρί στο οποίο μετέβαινε, εμβολίστηκε από ένα τεχνολογικά σύγχρονο (μοντέρνο) πλοίο ανοιχτά του Ξυλόκαστρου. Η ευρηματική μυθιστορηματική πλοκή του ναυαγίου, στην ερμηνεία του συγγραφέα, ενσωματώνει τις συνδηλώσεις του τραύματος ως εργαλείου ερμηνείας του διπόλου παράδοσης-νεωτερικότητας στην αρχιτεκτονική.
[6]. Σχετικά με την παράδοση της φιλοσοφίας της γλώσσας και τη σύνδεσή της με τη μοντέρνα αρχιτεκτονική βλ. Peter Galison, «Aufbau/ Bauhaus: Logical Positivism and Architectural Modernism», Critical Inquiry, τχ. 4/1990. Το φιλοσοφικό έργο του Neurath επικεντρώθηκε στην προσπάθεια συμφιλίωσης του εμπειρισμού (θεμελίωση της γνώσης στην άμεση εμπειρία) με την αυστηρή αντικειμενικότητα της επιστήμης (λογικός θετικισμός). Βλ. και το έργο του Otto Neurath, Empiricim and Sociology, Reidel, Dordrecht 1973. 

Τίνα Καραλή
Η Τίνα Καραλή είναι αρχιτέκτονας ΕΜΠ. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι (DEA Université Paris – Belleville /Paris VIII) και στην Αθήνα (ΔΠΜΣ Σχεδιασμός/Χώρος/Πολιτισμός, ΕΜΠ) και ολοκλήρωσε τη διατριβή της στο ΕΜΠ (2017). Έχει διδάξει ως Βοηθός Καθηγητή στον Τομέα των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων στο ΕΜΠ και ως λέκτορας 407/80 στον Τομέα των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων στο ΔΠΘ. Έχει δημοσιεύσει έρευνες και άρθρα ενώ παράλληλα εργάζεται ως αρχιτέκτων.

adff / workplace

Αυτό το Σάββατο 28/4 στις 18.30 θα προβληθεί στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς η ταινία Workplace στο πλαίσιο του architecture & design film festival που γίνεται, για πρώτη φορά, στην Ελλάδα.

WORKPLACE

Έτος: 2017
Διάρκεια: 77 λεπτά
Χώρα: Ιταλία
Σκηνοθεσία: Gary Hustwit

To «Workplace» είναι ένα ντοκιμαντέρ για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του γραφείου. Εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων ξοδεύουν δισεκατομμύρια ώρες σε γραφεία καθημερινά. Πώς μπορούμε να κάνουμε καλύτερους χώρους γραφείων για να δουλέψουν και να συνεργαστούν; Ποιο είναι το επόμενο κύμα ψηφιακών εργαλείων για τη σύνδεση του γραφείου, της πόλης και του πλανήτη; 

Πώς έχει εξελιχθεί το εργασιακό περιβάλλον τα τελευταία 100 χρόνια; Χρειαζόμαστε στ΄ αλήθεια ακόμη γραφεία; 

Ο δημιουργός Gary Hustwit (Helvetica, Objectified, Urbanized) ακολουθεί το σχεδιασμό και την κατασκευή της έδρας της R / GA στη Νέα Υόρκη, όπου η εταιρεία και οι Αρχιτέκτονες Foster+Partners, διερευνούν τη διασταύρωση του ψηφιακού και του φυσικού χώρου. Το «Workplace» είναι μια ματιά στη σκέψη και τον πειραματισμό που εμπλέκονται στην προσπάθεια να δημιουργηθεί η επόμενη εξέλιξη αυτού που θα μπορεί να θεωρηθεί ως γραφείο.

Μετά το τέλος της ταινίας θα συζητήσουμε με την Όλγα Βενετσιάνου για τους νέους χώρους εργασίας και τις προκλήσεις του μέλλοντος στον σχεδιασμό χώρων δουλειάς.

https://vimeo.com/231583747