Athensvoice.gr

Στην πόλη μας σαν «στο σπίτι μας»

Οι αρχιτέκτονες που απέσπασαν το βραβείο καλύτερης «ουτοπικής πρότασης» στον διαγωνισμό Re-think Athens, εξηγούν τη φιλοσοφία του σχεδίου τους.

Των Κώστα Τσιαμπάου και Μυρτώς Κιούρτη

Γιατί είναι έτσι οι πόλεις μας; Φταίει το κράτος; Φταίνε οι αρχιτέκτονες; Ή μήπως η σχέση που έχουμε εμείς οι ίδιοι, οι Έλληνες πολίτες, με το δημόσιο χώρο;

Η εικόνα της ελληνικής πόλης είναι η αντανάκλαση του πώς αντιλαμβανόμαστε και πώς διαπραγματευόμαστε τη σχέση μας όχι μόνο με το δημόσιο χώρο, αλλά με το δημόσιο βίο και με την κοινωνία συνολικά, με ό,τι δηλαδή εκτείνεται πέρα από τον προστατευτικό και μαζί προστατευμένο κλοιό της ιδιωτικής μας σφαίρας.

Οι Έλληνες έχουμε μια ιδιόμορφη σχέση με το συλλογικό, το δημόσιο. Σαν άνθρωποι νοιαζόμαστε ιδιαίτερα για ό,τι νιώθουμε ότι είναι κτήμα μας, περιουσία μας, δικό μας ή των «δικών» μας. Οτιδήποτε όμως βρίσκεται εκτός αυτών των ορίων, όπως το δημόσιο ή το συλλογικό, μας μοιάζει ανοίκειο, ξένο (δηλαδή από-έξω), εξωτερικό και συχνά το αντιμετωπίζουμε με αδιαφορία, αν όχι με εχθρότητα. Αυτή η ιδιότυπη σχέση που έχουμε με οτιδήποτε είναι δημόσιο βασίζεται κυρίως σε πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.

Στην Ελλάδα ο καθένας μας κατέχει συνήθως ένα μικρό κομμάτι ιδιοκτησίας, το οποίο έχει δικαίωμα να φτιάξει όπως αυτός νομίζει: είναι ο χώρος του, το σπίτι του, το ισχυρό αυτό κύτταρο της ιδιωτικής του ζωής. Είναι άλλωστε γνωστό ότι η Ελλάδα παρουσιάζει ένα πολύ μεγάλο ποσοστό διασποράς της ιδιοκτησίας και αντίστοιχα υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης, πολύ μεγαλύτερο από αυτό που συναντάμε στις υπόλοιπες δυτικές κοινωνίες. Στην Ελλάδα η σχέση του ατόμου με τον δικό του, προσωπικό, ιδιωτικό και άρα οικείο χώρο είναι εξαιρετικά σημαντική. Οι Έλληνες αγαπάμε τα σπίτια μας, νιώθουμε υπεύθυνοι για αυτά, τα φροντίζουμε, τα θεωρούμε σχεδόν προέκταση του εαυτού μας.

Αντίθετα, με έναν περίεργο τρόπο, νιώθουμε ότι ο δημόσιος χώρος, η πόλη, δεν μας ανήκει, τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που μας ανήκει το δικό μας μικρότερο ή μεγαλύτερο κομματάκι γης. Έτσι, για παράδειγμα, θεωρούμε εντελώς ανάρμοστο να έχουμε σκουπίδια στο σαλόνι μας, όχι όμως και τόσο τραγικό να έχουμε σκουπίδια στο σαλόνι της πόλης μας, δηλαδή στις πλατείες της. Θα ποτίσουμε τις γλάστρες στο περιμετρικό μας μπαλκόνι, πολύ σπάνια όμως τα δεντράκια στο δημόσιο μπαλκόνι, δηλαδή στο πεζοδρόμιό μας.

Κι αυτό γιατί θεωρούμε ότι για αυτόν το χώρο, ο οποίος δεν είναι δικός μας, δεν είναι το σπίτι μας, κάποιος άλλος, που δεν είμαστε εμείς, είναι υπεύθυνος, κάποιος άλλος θα τον φροντίσει, κάποιος άλλος θα τον νοιαστεί, κάποιος άλλος θα τον προστατεύσει. Μόνο που στην πραγματικότητα αυτός ο «άλλος» δεν υπάρχει ή τουλάχιστον δεν υπάρχει με τον τρόπο που εμείς τον φανταζόμαστε. Διότι αυτός ο «άλλος» είναι απλά όλοι εμείς μαζί.

Κάνοντας αυτές τις σκέψεις αποφασίσαμε να συμμετέχουμε στον ευρωπαϊκό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό Re-Think Athens, για τον ανασχεδιασμό του κέντρου της Αθήνας με άξονα την οδό Πανεπιστημίου, θέλοντας να προτείνουμε κάτι που θα επιχειρούσε να αλλάξει αυτή ακριβώς την σχέση μας με την πόλη.

Σκεφτήκαμε ότι αφού οι Έλληνες έχουμε μάθει να αγαπάμε τόσο πολύ το δικό μας χώρο και αφού δεν έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε δικόν μας το χώρο της πόλης, τότε ας κάνουμε το εξής: ας πάρουμε αυτόν το δημόσιο χώρο, την Πανεπιστημίου για παράδειγμα, και ας τη χωρίσουμε σε μικρά κομμάτια γης των 50 τετραγωνικών, δηλαδή περίπου όσο είναι ένα δυάρι. Ας καλέσουμε μετά τους Αθηναίους πολίτες να «υιοθετήσουν» ο καθένας ένα τέτοιο μικρό κομμάτι γης, να αναλάβουν δηλαδή υπό την προστασία τους, σαν να είναι σπίτι τους, ένα τμήμα του δημόσιου χώρου της πόλης.

Η περίοδος υιοθεσίας των μικρών αυτών δημόσιων-ιδιωτικών χώρων θα είναι τέσσερα χρόνια. Οι πολίτες που θα υιοθετούν τμήματα του δημόσιου χώρου θα επιλέγονται βάσει ενός κειμένου τους στο οποίο θα αναφέρουν για ποιους λόγους επιθυμούν να συμμετέχουν σε μια τέτοια διαδικασία. Η επιλογή θα γίνεται από μια επιτροπή η οποία θα απαρτίζεται από εκπροσώπους του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, του Δήμου Αθηναίων, της Σχολής Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών, του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Ακαδημίας Αθηνών.

Ο κάθε Αθηναίος ο οποίος θα υιοθετεί ένα τέτοιο κομματάκι του δημόσιου χώρου θα μπορεί να φυτέψει εκεί το δέντρο του και να φτιάξει, σε συνεργασία με ένα εργαστήριο που θα υποστηρίζεται από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων και τη Σχολή Καλών Τεχνών, μια μικρή κατασκευή, όπως ένα στέγαστρο, ένα καθιστικό, ένα έργο τέχνης. Επίσης θα μπορεί να «κλείνει» αυτό το κομμάτι του δημόσιου χώρου τρεις φορές τον χρόνο προκειμένου να κάνει εκεί τη γιορτή του ή το πάρτι του των γενεθλίων του. Κάθε πολίτης τέλος θα έχει δικαίωμα και μαζί υποχρέωση να αναγράφει το όνομά του και μαζί μια φράση που τον εκφράζει, στο δάπεδο του δικού του δημόσιου χώρου.

Αυτή η κίνηση θα είναι δηλωτική του συμβολαίου που συνάπτει με την πόλη, ότι αυτός δηλαδή θα έχει υπ’ ευθύνη του αυτό το μικρό κομμάτι γης που όλοι εμείς του εμπιστευόμαστε. Ας θυμηθούμε εδώ μια πρακτική που μας έρχεται από τα παλιά και η οποία φαίνεται ότι στην ελληνική περίπτωση λειτουργεί καλά. Στα χωριά, μπορεί κάποιος να δωρίσει κάτι στην κοινότητα, όπως τη βρύση της πλατείας. Πάντα ο δωρητής αναγράφει το όνομά του σε αυτό που προσφέρει και έτσι καθίσταται υπεύθυνος για την καλή λειτουργία του και τη συντήρησή του. Στη συνέχεια μιας τέτοιας παράδοσης βρίσκεται και η πρακτική της αναγραφής του ονόματος του πολίτη που υιοθετεί μέρος του δημοσίου χώρου στην περίπτωση της Πανεπιστημίου.

Για να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά μια τέτοια συνθήκη θα υπάρχει μια σειρά από κανονισμούς (η Χάρτα της Πανεπιστημίου) όπου θα ορίζονται ποιες ακριβώς είναι οι υποχρεώσεις και ποια τα δικαιώματα των πολιτών οι οποίοι συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Με έναν τέτοιο τρόπο η οδός Πανεπιστημίου θα μπορούσε να γίνει το πείραμα και μαζί το σύμβολο μιας νέας σχέσης μας με το δημόσιο χώρο, το δημόσιο βίο και την κοινωνία μας συνολικά. Στο κέντρο δηλαδή της πόλης μας, θα δοκιμάζαμε τους εαυτούς μας, και θα προσπαθούσαμε να αμφισβητήσουμε συνήθειες και νοοτροπίες που μέχρι σήμερα μας εμποδίζουν να φτιάξουμε την πόλη μας και μαζί με αυτήν την κοινωνία μας όπως στ' αλήθεια τις θέλουμε: αγαπώντας τες δηλαδή και φροντίζοντάς τες σαν να είναι το σπίτι μας!

Η συμμετοχή μας, την οποία δουλέψαμε σε συνεργασία με τον κοινωνιολόγο Παναγή Παναγιωτόπουλο, διακρίθηκε στο διαγωνισμό αποσπώντας το βραβείο της καλύτερης ουτοπικής πρότασης. Νιώθουμε μεγάλη χαρά για αυτή τη βράβευση αν και εμείς από την αρχή πιστεύαμε ότι η πρότασή μας είναι μια ουτοπία «ρεαλιστική», ένα όραμα δηλαδή για την Αθήνα που όμως πατάει πάνω στην πραγματικότητα αυτού που όντως είμαστε.

Αυγή 24/3/2013

"Μία από τις προτάσεις, που παρουσιάζεται ακριβώς απέναντι από την είσοδο στην έκθεση, μας προτρέπει: «Βγείτε από το σαλόνι σας και δημιουργήστε την πόλη σας τώρα. Ο καταλύτης θα είναι ο υπεύθυνος πολίτης και όχι μια επιπόλαια σχεδιασμένη εικόνα». Δεν είναι μάλλον τυχαίο ότι σ’ αυτήν απονεμήθηκε το «βραβείο ουτοπικής πρότασης». Ίσως όμως αυτή την προτροπή αξίζει να την πάρουμε στα σοβαρά όσες και όσοι έχουμε τοποθετηθεί έξω από τα ενδιαφέροντα και τις στοχεύσεις του διαγωνισμού, προκειμένου να διεκδικήσουμε δικαίωμα στην ουτοπία, σε μια πόλη που θα είναι (και) δική μας."

Ντίνα Βαΐου 

Ποντίκι 4/4/2013

Η  «ουτοπική» ανάπλαση της Πανεπιστημίου
Βάλια Μπαζού

Πως θα σας φαινόταν εάν δήµος και ΥΠΕΚΑ ανακοίνωναν ότι αποφάσισαν να κόψουν την Πανεπιστηµίου σε «οικόπεδα» και σας καλούσαν να συµµετάσχετε στην ανάπλασή της, «υιοθετώντας» για τέσσερα χρόνια µια έκταση στην κεντρική λεωφόρο της πόλης, διαστάσεων 4 επί 12 µέτρα. Ένα «οικόπεδο» 50 τετραγωνικών, όσο, δηλαδή, είναι ένα τυπικό δυάρι, το οποίο θα έφερε το όνοµά σας και στο οποίο θα µπορούσατε να βάλετε καθιστικά, να φυτέψετε λουλούδια και φυτά, να έχετε την ευθύνη του για όσο διάστηµα κρατούσε η «υιοθεσία» και για τρεις µέρες τον χρόνο να το χρησιµοποιήσετε αποκλειστικά εσείς για να κάνετε το πάρτι γενεθλίων σας ή µια εκδήλωση, από έκθεση φωτογραφίας µέχρι ανάγνωση παραµυθιών. Η ερώτηση είναι, βέβαια, υποθετική, αφού δεν πρόκειται ούτεο δήµος ούτε το ΥΠΕΚΑ να σας ενοχλήσουν… Άλλωστε µιλάµε για την κεντρική ιδέα της πρότασης των αρχιτεκτόνων Κωνσταντίνου Τσιαµπάου και Μυρτώς Κιουρτή, οι οποίοι πήραν το βραβείο ουτοπικής πρότασης στον διεθνή διαγωνισµό ReThink Athens, που έγινε µε πρωτοβουλία του Ιδρύµατος Ωνάση για την πεζοδρόµηση - ανάπλαση της Πανεπιστηµίου και της πλατείας Οµονοίας.
Το «Πράσινο Ποντίκι» συνάντησε τους δυο αρχιτέκτονες σε µια προσπάθεια να δει πίσω από τις γραµµές της πρότασης και να καταλάβει τι σηµαίνει συµµετοχική ανάπλαση και γιατί κινείται στη σφαίρα της ουτοπίας.

Εχθρικό έδαφος
∆εν πιστεύουµε στις ουτοπίες, µας ξεκαθάρισαν από την αρχή ο Κωνσταντίνος Τσιαµπάος και η Μυρτώ Κιουρτή, επισηµαίνοντας ότι στόχος τους µε τη συµµετοχή τους στον διεθνή διαγωνισµό, και µάλιστα µε την επιλογή τους η πρόταση να ξεχωρίσει ως «ουτοπική», ήταν να καταθέσουν την ανησυχία τους και µια πρόταση που θα µπορούσε να λειτουργήσει ως «τροφή για σκέψη» και προς τους αρµοδίους αλλά και προς τους πολίτες. «Η κεντρική µας ιδέα είναι η συσχέτιση της αρχιτεκτονικής µε το ευρύ κοινό µέσα από µια προσέγγιση που βασίζεται σε αρχές και µεθόδους της αρχιτεκτονικής, της κοινωνιολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας», µας είπε η Μυρτώ Κιουρτή. Και αυτός ο επαναπροσδιορισµός είναι άκρως αναγκαίος, υπογραµµίζει ο Κωνσταντίνος Τσιαµπάος, «αφού ο πολίτης νιώθει τον δηµόσιο χώρο ως εχθρικό έδαφος και στην καλύτερη περίπτωση τον αντιµετωπίζει µε αδιαφορία, όπως και οι αρχές». Η σχέση των Ελλήνων πολιτών µε τον δηµόσιο χώρο, επισηµαίνουν οι δυο αρχιτέκτονες, δεν ήταν διαφορετική στο παρελθόν από ό,τι είναι σήµερα. «∆εν είναι κάτι που υπήρχε και το χάσαµε», µας είπε ο κ. Τσιαµπάος. «Είναι µια σχέση που διαµορφώθηκε µέσα στον χρόνο, που χαρακτηρίζεται από την κοινωνική διασπορά της µικρής ιδιοκτησίας, η οποία διαµόρφωσε στην περίπτωση της Ελλάδας µια ειδική σχέση ανάµεσα στο άτοµο και την κοινωνία». «Με την πρότασή µας», υπογραµµίζει η Μυρτώ Κιουρτή, «θέλουµε να συµβάλουµε σε µια συζήτηση για την ανάγκη ο καθένας µας να ενδιαφερθεί για τον δηµόσιο χώρο µέσα από την κατανόηση ότι δεν πρόκειται για κάτι ξένο, αλλά για έναν χώρο που ανήκει σε όλους µας. Η πρότασή µας για τηνοδό Πανεπιστημίου στοχεύει σε έναν επαναπροσδιορισμό της παραπάνω κοινωνικής και ιστορικής συνθήκης».

Η Χάρτα της Πανεπιστημίου
Το σκεπτικό των δυο αρχιτεκτόνων για την Πανεπιστημίου είναι να γίνει ο επιμερισμός της λεωφόρου και στη συνέχεια να κληθούν οι πολίτες να υιοθετήσουν τα επιμέρους τμήματα του δημόσιου χώρου μέσω ανοιχτής πρόσκλησης και κλήρωσης, η οποία θα ενσωματώνει συγκεκριμένα κριτήρια. «Προτείνουμε τη συγγραφή μιας Χάρτας της Πανεπιστημίου, η οποία θα ορίζει με ακρίβεια τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών απέναντι στο κομμάτι του δημόσιου χώρου το οποίο θα υιοθετούν», μας είπαν οι δυο αρχιτέκτονες, συμπληρώνοντας ότι θα μπορούσε να υπάρχει επιτροπή αξιολόγησης των αιτήσεων, ενώ ο κάθε ενδιαφερόμενος πολίτης θα κατέθετε ένα κείμενο στο οποίο θα εξηγούσε γιατί θέλει να υιοθετήσει έναν δημόσιο χώρο.
Η οδός Πανεπιστημίου μπορεί με τον τρόπο αυτό να λειτουργήσει ως εκπαιδευτική διαδικασία, η οποία στοχεύει στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης των Ελλήνων πολιτών με τον δημόσιο χώρο και ίσως βοηθήσει στην αλλαγή της νοοτροπίας, «δείχνοντας ότι ο σεβασμός των νόμων και του δημόσιου χώρου δεν περιορίζει τη δημιουργικότητα ή την ελευθερία, αλλά αντίθετα διασφαλίζει και ενισχύει και τις δύο».

Η «αποκάλυψη» της Ομόνοιας
Η περίπτωση της πλατείας Ομονοίας, του πιο σημαντικού συγκοινωνιακού κόμβου του κέντρου της Αθήνας, είναι – σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Τσιαμπάο και τη Μυρτώ Κιουρτή –, ίσως, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι ακόμα και αξιόλογες προτάσεις πολεοδόμων και αρχιτεκτόνων αποτυγχάνουν, καθώς με το πέρασμα του χρόνου ο σχεδιασμένος χώρος παρουσιάζει σημάδια εγκατάλειψης και έντονης φθοράς. Η πρότασή τους είναι η «αποκάλυψη» της δυναμικής που κρύβει η ιστορική πλατεία, μια δυναμική που συνίσταται στους χιλιάδες ανθρώπους που καθημερινά κινούνται υπογείως. Όπως επισημαίνουν κρύβοντας την πραγματική λειτουργία της Ομόνοιας και προσπαθώντας κάθε φορά σε κάθε απόπειρα ανάπλασης που έχει γίνει να δημιουργηθεί μια πλατεία παραδοσιακού τύπου, το μοντέλο αποτυγχάνει να αντιμετωπίσει την ιδιότυπη περίπτωση της περιοχής. Στον «ουτοπικό» τους σχεδιασμό προτείνουν την «αποκάλυψη» της περιοχής και τη μετατροπή του υπόγειου συγκοινωνιακού κόμβου σε έναν ανοικτό χώρο, όπου πρωταγωνιστές θα είναι οι χιλιάδες πολίτες που καθημερινά περνούν από την περιοχή. Την ίδια πρόταση κάνουν οι δυο αρχιτέκτονες και για την περίπτωση της Κοραή μέσα από την «αποκάλυψη» της εισόδου του μετρό που συνδέεται νοητά με το Πανεπιστήμιο.

RETHINK ATHENS / UTOPIAN AWARD

"Act as if your maxims should serve at the same time as the universal law"

Immanuel Kant, Foundations of the Metaphysics of Morals

The public space in Greece is usually neglected by the authorities and treated with indifference and hostility by the Greek citizens. As a consequence even highly sophisticated urban design often fails to produce a public space which is functional in the long term. Omonia square is a vivid example of this case.
In order to redefine the relation between urban design and the particularities of the Greek case we propose an approach that is based in the architectural discipline and at the same time uses tools and methodologies borrowed from sociology and social anthropology. This interdisciplinary approach aims at providing a framework which insures that Panepistimiou Street becomes a place that engages with the citizens of Athens and at the same time redefines their relationship with the public realm.
In order to understand this relationship we have to examine the Greek mentalities that define the relation between the collective and the individual. Socially-dispersed small land holdings in Greece has led to widespread private property and housing, in contrast with the mass housing projects typically encountered in the rest of Europe. Small land holdings historically determined a specific relation between the individual and the state that reinforces individuality while at the same time society and the state are treated by the individual as hostile entities.
Panepistimiou street can become a case study for the creative redefinition of this social and historical convention. We divide the length of the central area of Panepistimiou Street into small pieces of land. We ask the citizens of Athens to adopt these pieces of urban space for a four years period, through a lottery selection process which incorporates certain criteria. There will be a series of analytical regulations in the form of a Panepistimiou Street Charter which will insure that the citizens will have very well defined rights and obligations towards their public place.
In front of the Library, the University, and the Academy pieces of land will be offered for adoption to Greek citizens who are recognized by their significant contribution to the arts and the sciences and will be selected every four years by the president board of the Academy of Athens and the senate of the National University of Athens.
Panepistimiou street offers the opportunity to establish a creative and educational process that will help Greek citizens to reconceptualize their relationship with the social realm. Panepistimiou Street will offer the opportunity to establish an educational process. Participating in the interpretation, transformation and maintenance of the public space will help the citizens of Athens to understand that by co-defining and respecting a common set of rules and regulations they do not restrict their creativity or individual freedom but on the contrary they insure and even reinforce them both.
The catalyst towards a new city center will be its active and responsible citizens and not its superficially redesigned image. 

THE PANEPISTIMIOU STREET CHARTER

1. The rights and obligations of the adoptive citizens will be analytically determined through a series of regulations that takes the form of a Charter. The Panepistimiou Street Charter pays homage at the Athens Charter by Le Corbusier. The aim of the Charter is to define the citizens’ rights and obligations towards the public space not as imposed restrictions but as well designed common agreements. The Panepistimiou street Charter will insure that the adoptive citizens will be able to express their own individuality respecting the individuality of the others and insure a collectivity which is functional and stimulating at the same time.
2. The small land holdings will be adopted for a period of four (4) years by a citizen of Athens or by a non-profit organization through lottery. The lottery process will incorporate certain criteria. Every citizen or non profit organization willing to adopt a small land holding in Panepistimiou Street has to submit a statement of purpose describing why they are interested in participating in the Panepistimiou Street Project. These statements will be evaluated by a committee.
3. The committee who will be responsible for evaluating the statements of purpose will be constituted by five members. One member of the committee will be commissioned by the Ministry of the Environment, Energy and Climate Change, one will be assigned by the Municipality of Athens, one by the School of Architecture of the National Technical University of Athens, one by the School of Law, Economics and Political Sciences of the National and Kapodistrian University of Athens and one by the Academy of Athens.
4. The pavement of the adopted spaces will be made out of concrete. The adoptive citizens of non profit organizations will have their name engraved in the pavement of the adopted public place for the four year period of the adoption. The adoptive citizens or non profit organizations will also have the right to engrave into the pavement a personal quote.
5. Every adopted urban place will have a seat in the form of a household couch made out of concrete.
6. In both sides of the streets we keep a lane of four (4) meters width as a typical pedestrian walk.
7. The cafeterias and restaurants across the street will be able to use part of this pedestrian walk as is the usually case in the Greek cities.
8. Each citizen or non-profit organization will have the right to organize non commercial events that take place in the adopted public place three times a year after informing the Municipality of Athens for the dates of the events.
9. The citizens will also have the right to install certain additional constructions in predetermined places in their pubic space such as urban furniture, small shelters or pieces of art for the four years period of their space adoption. All the additional constructions will be paid by the citizens and will de designed and produced in collaboration with a workshop staffed with architects, industrial designers and technicians appointed by the Municipality of Athens and the School of Architecture in the National Technical University of Athens.
10. An adoptive citizen or non-profit organization does not have the right to forbid the free pedestrian circulation throughout the adopted land holding, except the days of the events that take place in the adopted public space.
11. An adoptive citizen or non-profit organization does not have the right to forbid the public use of the concrete seat in the adopted land holding, except the days of the events that take place in the adopted public space.
12. Every adoptive citizen or non-profit organization has the right to be present and active in the adopted public space without any restriction or control apart from the generally defined legality.
13. Panepistimiou street and Patision Street have now two arrows of trees. All the healthy trees will remain in place and more trees of the same species will be planted in order to supplement the same arrows. Every adopted urban place will have a tree. Each citizen will be responsible for the tree in his or her public place.
14. The adoptive citizens or non-profit organizations will hold a high supervision on their land holding insuring the maintenance and the general quality of their public space.

Cultural background and future prospects

We believe that Panepistimiou street will work as an educational process for the Greek citizens, a process that will help them redefine their relationship with the public space. The engravement of the adoptive citizens’ name will expose the individuals in the eyes of the community enforcing the sense of the responsibility of the individual towards the collective.
In traditional Greek agricultural society, individuals would take care of the public space such as the village square or a village’s street. Members of the community would have the chance to offer an urban infrastructure in the form of a donation to the community. Fountains, public faucets, sculptures, pavements, trees were some of the urban infrastructure offered by specific individuals in the form of donations to the community. Part of this process that reinforced the relation between the individual and the collective was the engravement of his or her name, so that the community remembers the donation and honors the donator. The Panepistimiou project reinterprets this tradition in a contemporary way.
Greek society is a hybrid between tradition and hyper-modernity. We can assume that behaviors towards the public space are shaped through this particular social and historical convention. We believe that this can lead to the transformation of the Greek attitude towards the city and the elaboration of a strong civic culture for the citizens of Athens.

Omonia Square

Omonia square is the most important traffic hub of Athens. The electric railway and metro station occupy the whole underground area. Thousands of people travel everyday through the city using Omonia square as a crossing point. Until now the dynamism of this crossing point is completely hidden while thousands of people spend some time everyday underground walking or waiting for their train in low ceiling spaces. Hiding the real function of Omonia and trying nostalgically to create a traditional square in the form of a 19th century urban plaza will always fail to face the case of Omonia. We propose to uncover the whole area and transform the underground railway and metro station to an open space. This way we provide the citizens of Athens with an open air metro station in the heart of the city. Omonia square will be successful when we respect its true power, the thousands of citizens who travel everyday throughout the city highlighting this contemporary urban factor.
We propose the same in the case of Korai street uncovering the entrance to the metro station across the building of Panepistimio. 

Ευρωπαϊκός Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός για την ανασυγκρότηση του κέντρου της Αθήνας «Rethink Athens, ξανα-σκέψου την Αθήνα» / Τιμητικό Βραβείο Ουτοπικής πρότασης / Αρχιτέκτονες: Κώστας Τσιαμπάος-Μυρτώ Κιούρτη / Σύμβουλος: Παναγής Παναγιωτόπουλος (Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ).

press release 

ΜΗΧΑΝΗ ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗΣ

ΜΗΧΑΝΗ ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗΣ

Το κτήριο του ΣΙΛΟ του Πειραιά είναι ένα μοναδικό δείγμα μοντέρνας βιομηχανικής αρχιτεκτονικής στον ελληνικό χώρο. Ένα κτήριο το οποίο συμβολίζει μέσα από τη μορφή του αλλά κυρίως μέσα από τη λειτουργία του τον μοντερνισμό ως την κατεξοχήν εποχή η οποία προέβαλε ως αξία την ανάπτυξη, την πρόοδο και την ευημερία για όλους. Το ΣΙΛΟ ως ένα κτήριο-μηχανή μέσα στο οποίο τα σιτηρά κυκλοφορούσαν, καθαρίζονταν, αναδιανέμονταν, μοιράζονταν με σκοπό να προσφερθούν στη αναπτυσσόμενη ελληνική κοινωνία για πενήντα και πλέον χρόνια δεν λειτουργεί πια. Αυτό όμως το ‘ζωντανό’ μηχάνημα με τους κινούμενους γερανούς, τον δυνατό ταινιόδρομο, τα αεικίνητα αναβατόρια, τις στιβαρές κυψέλες, τους δεκάδες αγωγούς στέκεται εκεί έτοιμο να υποδεχτεί τη νέα χρήση. Στόχος της πρότασης μας είναι αυτή η μηχανή να αναβιώσει μπαίνοντας ξανά ‘μπροστά’, να ξαναλειτουργήσει, να επανεκκινήσει υπηρετώντας έναν καινούργιο σημαντικό ρόλο.

ΚΤΗΡΙΟ

Το κτήριο του ΣΙΛΟ, το οποίο θα υποδεχθεί το μουσείο, αντιμετωπίζεται εξαρχής όχι ως ένα απλό κέλυφος με όγκους, κενά και πλήρη αλλά ως μια μηχανή. Μια μηχανή η οποία ενέχει μια σχεδιασμένη συνθετότητα ως προς τον σχεδιασμό της αλλά ταυτόχρονα και μια καθαρότητα και σαφήνεια ως προς τη λειτουργία της. Ο επισκέπτης του μουσείου βιώνει αυτή την εμπειρία κινούμενος μέσα σε αυτήν την τεράστια μηχανή και μάλιστα ακολουθώντας μια συγκεκριμένη και προδιαγεγραμμένη πορεία ανάλογη της αρχικής: εισέρχεται στην είσοδο του μουσείου η οποία τοποθετείται στο νότιο άκρο του ταινιόδρομου. Κινείται κατά μήκος του ταινιόδρομου πάνω σε έναν κυλιόμενο διάδρομο. Ανέρχεται στην τελευταία στάθμη μέσα από ανελκυστήρες-αναβατόρια. Παίρνει μια μηχανική ράμπα. Κατεβαίνει με ανελκυστήρες σε μια μεσαία στάθμη στην καρδιά των κυψελών και κινείται ανάμεσά τους. Συνεχίζει τη μηχανική καταβύθιση σε ένα κατώτερο επίπεδο και ακολουθεί μια ακόμα κινούμενη ράμπα η οποία τον βγάζει στην αρχική στάθμη. Τέλος μέσα από μια κυλιόμενη σκάλα βγαίνει στην πλατεία του μουσείου.

Αυτή η πορεία – από τον ταινιόδρομο, στα αναβατόρια, ψηλά στους τελευταίους ορόφους και κατόπιν από εκεί στις κυψέλες προς τα κάτω και τελικά έξω στο ύπαιθρο - αποτελεί και το ιδεόγραμμα της λειτουργίας του ΣΙΛΟ. Με αυτόν τον τρόπο η πορεία-εμπειρία μέσα στο κτήριο-μηχανή συντίθεται με μια παράλληλη ευφάνταστη πορεία μέσα στο μουσείο. Αυτή η σύνθεση-ταύτιση της μηχανικής πορείας με την μουσειολογική αφήγηση αποτελεί ένα εύρημα το οποίο οργανώνει συνθετικά όλο το κτήριο και αρθρώνει τις ενότητές του.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Η επέμβαση στοχεύει στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου αστικού τοπίου που θα γίνει υπερτοπικός πόλος ψυχαγωγίας και αναψυχής. Ο νέος τόπος χαρακτηρίζεται από την συμπαρουσία των εποχών και την αρμονική συνύπαρξη του φυσικού στοιχείου και των τεχνικών υποδομών. Στις πρώτες φωτογραφίες του λιμανιού του Πειραιά διακρίνονται ακόμα η φυσική ακτογραμμή και το ανάγλυφο του τοπίου, τα οποία σήμερα έχουν αλλοιωθεί από τις εργασίες επέκτασης που κατά καιρούς έχουν πραγματοποιηθεί. Γίνεται αντιληπτή η άμεση επαφή με τη θάλασσα και η ισχυρή παρουσία του φυσικού τοπίου στην περιοχή του λιμανιού. Διακρίνονται οι υποδομές που απαντώνται ακόμα και σήμερα στο χώρο όπως οι δύο δεξαμενές. Όλα τα παραπάνω αποτελούν χωρικές ποιότητες που αξιοποιούνται και αναδεικνύονται μέσω του σχεδιασμού. Η επέμβαση αποκαλύπτει και αποκαθιστά το φυσικό ανάγλυφο απομακρύνοντας τη μεγάλη επιφάνεια σκληρών υλικών που το καλύπτουν. Το σημερινό «σκληρό» όριο με τη θάλασσα ωστόσο, διατηρείται και παραλαμβάνει νέες χρήσεις όπως η νέα πλατεία με υπερτοπική σημασία σε άμεση επαφή με τη θάλασσα και ο παραθαλάσσιος περίπατος.

Αρχιτέκτονες

Κική Ηλούση

Γιάννης Καραχάλιος

Ελισσάβετ Πλαΐνη

Κώστας Τσιαμπάος

Ελένη Τσιριντάνη

Συνεργάτης αρχιτέκτονας

Αναστάσης Μπάχας

Σύμβουλοι

Χρήστος Πλαΐνης (Πολ. Μηχ.)

Νίκος Νάκος (Ηλ. Μηχ.)

Συζητώντας για τις αρχιτεκτονικές εκθέσεις

Αρχιτεκτονικές εκθέσεις (Κώστας Τσιαμπάος)

Συζητώντας για τις αρχιτεκτονικές εκθέσεις στην Ελλάδα. Συζήτηση με τον αρχιτέκτονα Κώστα Τσιαμπάο. (Επεισόδιο 2)

Βρισκόμαστε χρονικά στο κομβικό σημείο όπου μια σειρά από πρόσφατες εκθέσεις αρχιτεκτονικής (δημόσιου αλλά και ιδιωτικού χαρακτήρα), σε συνδυασμό με μια μάλλον φθίνουσα «παράδοση» εθνικών συμμετοχών σε διεθνείς εκθέσεις κάνει επιτακτική την ανάγκη διατύπωσης κριτικών θέσεων σε σχέση με τις «αρχιτεκτονικές εκθέσεις» στην Ελλάδα, (ή) για τους Έλληνες, (ή) με Έλληνες, εντός και εκτός της χώρας. Συγκεκριμένα, επιδιώκεται ο κριτικός διάλογος ως προς τη θεματολογία, τους στόχους, τα κριτήρια συμμετοχής, τις διαδικασίες επιλογής, καθώς και την επιλογή επιμελητών και κατόπιν τις επιλογές των επιμελητών. Σε συνδυασμό με τη συντριπτική συγκυρία της «κρίσεως» ως συνέπεια του γενικότερου πολιτισμικού στραγγαλισμού (από «προνομιούχες» μειονότητες) και εν γένει του πασιφανούς πολιτισμικού αδιεξόδου, θεωρείται ότι μια τέτοια συζήτηση θα βοηθήσει να συνειδητοποιήσουμε ή να επανεξετάσουμε τι πρεσβεύουν αρχικά οι αρχιτεκτονικές εκθέσεις εν γένει, και δευτερευόντως να συλλογιστούμε τι σημαίνει η τοπικότητά τους και ο εθνικός τους (ή μη) χαρακτήρας σε μια εποχή που ο όρος «έθνος» και «εθνικό» καλείται να συγκρουστεί ανοιχτά με τους όρους «διεθνές», «υπερεθνικό» ή «παγκόσμιο».

Η εκ Δυσμάς εισαγόμενη βαρύτητα της «αρχιτεκτονικής έκθεσης» δεν έχει (όσο γνωρίζω) επανεξεταστεί στην ημεδαπή, αλλά έχει απορροφηθεί (με κεντρική αναφορά ίσως την έκθεση του Johnson με τίτλο International Style και του Wigley Decoνstructivist architecture) ως ένα σύμβολο προβολής και «παραγοντισμού» το οποίο πλάθει μύθους και δομεί μιντιακές ομάδες για τις οποίες τόσο διψούσε κάποτε το στερέωμα της «επιφάνειας».

Οι εκάστοτε υπεύθυνοι εκθέσεων συνηθίζουν να μιλούν επαινετικά για το έργο τους και να υπεραμύνονται της προσπάθειάς τους χωρίς αντίλογο, ή μάλλον χωρίς εποικοδομητικό διάλογο, κάνοντας προφανή την όποια ανασφάλεια και την ανάγκη ή το άγχος επιτίμησης, ενώ εντείνεται έτσι ακόμη περισσότερο η απουσία κριτικής τοποθέτησης. Η εντυπωσιακή σιγή που επικρατεί ως τώρα για τα τεκταινόμενα των εκθέσεων και των σχετικών κρίσεων, δε μπορεί να θεωρηθεί πως αντικατοπτρίζει την όποια (απόλυτη ή σχετική) ικανοποίηση, ούτε την ύπαρξη υγιούς διαλόγου, αντανακλά μάλλον την απόλυτη ισχύ των όποιων «συσπειρώσεων» έδρασαν μονοπωλιακά επαφιόμενες στις εκάστοτε ηγεσιακές συγκυρίες, αλλά και το φόβο, το δισταγμό ή την αδιαφορία των υπολοίπων καθώς και τη συνενοχή πολλών.

Αριστοτέλης Δημητρακόπουλος

Villa Tugendhat / Details

Villa Tugendhat / Column variations

EAHN Business Meeting 2013

Business Meeting - Saturday 2 February, morning 9.30-13.00

Board
Adrian Forty 

Mari Hvattum
Tom Avermaete 

Maarten Delbeke

Participants
Abdullah Al-nfeesi /Ruben Bauer /Cana Bilsel /Jorge Correia /Davide Deriu /Rob Dettingmeijer /Ruth Hanisch /Hilde Heynen /Ingrid Holzschuh /Merlijn Hurx /Josephine Kane /Javier Martinez /Daniel Millette /Alona Nitzan Shiftan /Monika Platzer /Carmen Popescu /Panayiota Pyla /Nele De Raedt /Michela Rosso /Michelangelo Sabatino /Mariann SIMON /Nancy Stieber /Kostas Tsiambaos /Belgin Turan /Daniel Walser.

2013

Αιθαλομίχλη στην Αθήνα  φωτό: Δημήτρης Θεοδόσης

Athens is still quite capable of striking a young man as the oddest combination, the most incongruous assortment. Now it is suburban; now immortal. Now cheap continental jewellery is laid upon plush trays. Now the stately woman stands naked, save for a wave of drapery above the knee. No form can he set on his sensations as he strolls, one blazing afternoon, along the Parisian boulevard and skips out of the way of the royal landau which, looking indescribably ramshackle, rattles along the pitted roadway, saluted by citizens of both sexes cheaply dressed in bowler hats and continental costumes; though a shepherd in kilt, cap, and gaiters very nearly drives his herd of goats between the royal wheels; and all the time the Acropolis surges into the air, raises itself above the town, like a large immobile wave with the yellow columns of the Parthenon firmly planted upon it.

Virginia Woolf, Jacob's Room, 1922.